Бұл қағидалар баланың тез тілі шығуына да көмектеседі.
Фото: ЖИ
Қазіргі ата-ана баласын барынша қорғағысы келеді. Киімі былғанса бірден ауыстырады, сәл жел тұрса қалың киіндіреді, тамақтанбаса уайымдайды. Мұның бәрі қамқорлықтан жасалады. Алайда шамадан тыс тазалық, қалың киіндіру және тамақты күштеп беру баланың табиғи қажеттіліктерін сезінуіне кедергі келтіреді.
Балаға даму үшін тек қауіпсіздік емес, қозғалу, зерттеу, сезіну, таңдау және өз бетінше әрекет ету мүмкіндігі де қажет. Сондықтан нейрофизиолог және дефектолог мамандар «лас, аш, салқын» қағидасын ұсынады. Мұнда ең маңыздысы – баланы әдейі кірлету, тоңдыру немесе аш ұстау емес. Керісінше, қауіпсіз шекте баланың табиғи тәжірибе жинауына мүмкіндік беру.
1. Киімі былғанса ұрыспаңыз!
Топырақ, құм, су, тас, жапырақ, балшықпен ойнау – бала үшін жай ғана көңіл көтеру емес. Ол қоршаған ортаны түрлі сезім мүшелері арқылы танып, сенсорлық тәжірибе жинайды.
Құмды уысына алу, балшықты илеу, ұсақ тастарды теру, сумен ойнау әрекеттері ұсақ моториканы, қол-көз үйлесімін, зейінді және қиялды дамытуға көмектеседі. Ал ұсақ моториканы дамыту баланың жалпы танымдық және тілдік белсенділігіне пайдалы.
Сондықтан бала қауіпсіз жерде ойнап жүріп киімін былғаса, ұрысудың, киімін ауыстырып, қолын жууға асығудың қажеті жоқ. Тазалықтан гөрі баланың алған тәжірибесі маңыздырақ.
2. Салқыннан қорықпаңыз!
Баланы үнемі тым қалың киіндіру дұрыс емес. Баланың киімі ауа райына сай, қозғалысына ыңғайлы болғаны жөн. Таза ауада серуендеу, белсенді қозғалу және температураның табиғи өзгерістеріне біртіндеп бейімделу ағзаның терморегуляциясына пайдалы.
Бірақ баланы әдейі тоңдыру немесе суық сумен міндетті түрде шынықтыру қажет деген түсінік дұрыс емес. Шынықтыру біртіндеп, баланың жағдайын ескере отырып жүргізілуі керек.
Ал белсенді қозғалыс пен салқын ауа баланың жалпы дене дамуына, тыныс алу жүйесіне және жүйке жүйесіне оң әсер етеді.
3. «Тағы бір қасық же» деп қинамаңыз!
Бала өзінің аш екенін, тоқ екенін, қандай тағамды қалайтынын біртіндеп өзі сезінуді үйренуі керек. Ата-ананың міндеті пайдалы әрі қауіпсіз тағам ұсыну, ал оның қанша мөлшерде жейтінін баланың тәбетіне қалдыру.
Бұл баланың дербестігін қалыптастырады. Өз қажеттілігін сезінген бала оны біртіндеп сөзбен де білдіруге үйренеді: «қарным ашты», «су берші», «тойдым» деген сияқты қарапайым тіркестердің өзі баланың коммуникациялық белсенділігін арттырады.
Ал өздігінен тамақтану кезінде бала шайнауды, ерін мен тіл қимылын, жақ бұлшықеттерін үйлестіруді үйренеді. Бұл ауыз қуысының моторикасы үшін маңызды тәжірибе.
Әрине, балаға табиғи еркіндік беру оны қараусыз қалдыру деген сөз емес. Балшықпен ойнауға болады, бірақ қауіпті затпен емес. Жалаңаяқ жүруге болады, бірақ жарақат қаупі жоқ жерде. Тамақты өзі таңдай алады, бірақ ата-ана пайдалы тағамды ұсынуды жалғастырады. Яғни баланың дамуына керегі шектен тыс қорғаныш емес, қауіпсіз ортадағы еркін тәжірибе.
Тазалық пен тәртіп қажет, бірақ оның жанында қозғалыс, еркіндік, табиғи тәжірибе және ата-ананың саналы қолдауы да болуы керек.
Дайындаған: Ж. Нұрабайқызы,
Тағы да оқыңыз:
«Ниет бұрымы» техникасы армандарды орындайды
Өзіңді өте-өте жақсы көр! Өйткені...
