Сабақтың бастапқы 3 минутында сыныптың көңіл күйі қалыптасады, оқушының назары бағытталады және алдағы жұмысқа деген ішкі дайындық пайда болады.
сурет: youwa.net
Көп жағдайда мұғалімдер сабақтың негізгі мазмұнына, тапсырмаларына немесе бағалау тәсілдеріне көп көңіл бөледі. Ал шын мәнінде сабақтың тағдырын шешетін ең маңызды уақыт — оның алғашқы үш минуты.
Дәл осы қысқа сәтте сыныптың көңіл күйі қалыптасады, оқушының назары бағытталады және алдағы жұмысқа деген ішкі дайындық пайда болады. Егер бастау сәті сәтті өтсе, сабақтың жартысы дайын деуге болады. Сондықтан тәжірибелі педагогтер сабақ жоспарын құрғанда кіріспе бөлікті ерекше ойластырады.
Алғашқы минуттарда мұғалімнің дауысы, жүзі, сыныпқа кіргендегі энергиясы ерекше рөл атқарады. Оқушылар сөзден бұрын көңіл күйді сезеді. Егер мұғалім асығыс, шаршаңқы немесе ашулы күйде кірсе, бұл бірден сыныпқа беріледі. Ал жайдары амандасып, қысқа жылы сөз айтса, оқушылар да еркін күйге түседі. Мысалы, «Бүгін сендермен өте қызық бір құпияны ашамыз» немесе «Бүгінгі сабақ соңында өздерің таңғалатын нәтиже болады» деген бір ғана сөйлемнің өзі балалардың назарын бірден аударта алады.
Сабақтың басын қызықтыратын сұрақтан бастау — ең тиімді тәсілдердің бірі. Мәселен, тарих сабағында «Егер сен сол заманда өмір сүрсең, қай тарапты таңдар едің?» деген сұрақ қойылса, оқушы бірден ойлануға мәжбүр болады. Қазақ тілі сабағында «Бір ғана сөз адамның тағдырын өзгерте ала ма?» деген сұрақ та әсерлі бастама бола алады. Ал математикада тақтаға өмірмен байланысты шағын есеп жазып қою оқушыларды бірден әрекетке жетелейді. Мұндай тәсілдер сыртқы тәртіп орнатудан гөрі, ішкі қызығушылықты оятады.
Алғашқы үш минутта тәртіпке ұзақ уақыт жұмсау сабақтың қарқынын бәсеңдетеді. Оның орнына оқушыларды бірден жұмысқа қосатын шағын әрекет тиімді. Мысалы, сыныпқа кірген бойда тақтада «Бүгінгі көңіл күйіңді бір сөзбен жаз» деген тапсырма тұрса, балалар бірден дәптерін ашады. Немесе экранда өткен тақырыпқа байланысты үш қысқа сұрақ берілсе, сынып өздігінен тынышталады. Бұл — тәртіптің қысым арқылы емес, әрекет арқылы қалыптасатынын көрсетеді.
Психологиялық тұрғыдан да бұл уақыт өте маңызды. Мұғалімнің бір оқушыға «Кеше жақсы жауап бердің», «Бүгін сені тыңдағым келеді» деуі сол баланың өзіне деген сенімін арттырады. Кейде бір ғана жылы сөз тұтас сабақтағы белсенділікті өзгертіп жібереді. Өзін бағалы сезінген оқушы қателесуден қорықпайды, сұрақ қояды, пікір білдіреді. Ал сенімсіздік болған жерде үнсіздік пайда болады.
Тағы бір тиімді әдіс — шағын таңғалдыратын элемент қосу. Бұл қысқа бейнеүзінді, қызық дерек, жұмбақ сурет немесе күтпеген сұрақ болуы мүмкін. Мысалы, география сабағында «Жер бетінде жаңбыр жаумайтын қала бар екенін білесіңдер ме?» деген сұрақ сабаққа табиғи қызығушылық тудырады. Осындай эмоциялық «ілмек» оқушы назарын ұзақ уақыт ұстап тұруға көмектеседі.
Қорытындылай айтқанда, сабақтың сапасын тек мазмұн емес, оның басталуы анықтайды. Алғашқы үш минут — назарды оятатын, сенім қалыптастыратын және қызығушылық тудыратын алтын уақыт. Осы қысқа сәтті саналы түрде ұйымдастыра алған мұғалім сабақ барысын жеңіл басқарады, ал оқушылар оқу үдерісіне еркін әрі белсенді қатысады. Кішкентай ғана үш минуттың артында үлкен педагогикалық күш жатқанын ұмытпау — кәсіби шеберліктің белгісі.
