САБАҚТЫ дәптерсіз, тақтасыз, кітапсыз да ҚЫЗЫҚТЫ етіп өтуге болады

көрнекілік: eekgu.ru cайтынан

Қазіргі оқушыны таңғалдыру қиын. Алдыңа дәптерін ашып, тақтаға қарап отыратын бала азайып барады. Бірақ бұл «сабақ қызықсыз өтуі керек» деген сөз емес. Керісінше, дәптерсіз, тақтасыз, кітапсыз өткен сабақ кейде ең есте қаларлық, ең пайдалы сабаққа айналады. Мұндай сабақтарда басты құрал – мұғалімнің ойы, сөзі және оқушыны сөйлете білуі.

Ең алдымен, мұндай сабақта оқушы пассив тыңдаушы болмайды. Ол – қатысушы. Мысалы, сабақтың басында бір ғана сұрақ қою жеткілікті: «Егер сен осы тақырыпты білмесең, өміріңде не өзгерер еді?» Осы сұрақтың өзі-ақ оқушыларды ойлануға мәжбүрлейді. Біреуі пікір айтады, екіншісі қарсы шығады, үшіншісі мысал келтіреді. Ал сен сол пікірлерді бағыттап отырасың. Дәптер жоқ, бірақ ми жұмыс істеп тұр.

Келесі тиімді тәсіл – ауызша рөлдік ойын. Тарих сабағында оқушыны кейіпкерге айналдыруға болады, әдебиетте – кейіпкердің орнында сөйлету, биологияда – «мен жүрекпін», «мен жасушамын» деп өз рөлін қорғау. Мұндай сәттерде балалар ұялса да, бір-біріне қарап күледі, сөйлейді, бірақ ең бастысы – тақырыпты сезінеді. Бұл – құр жаттаудан әлдеқайда пайдалы.

Тағы бір қарапайым, бірақ әсерлі әдіс – «түсіндіріп көр». Мұғалім түсіндірмейді, керісінше бір оқушыға тақырыпты өз сөзімен айтып беруін сұрайды. Қалғандары тыңдап отырып, сұрақ қояды немесе толықтырады. Мұнда оқушының тілі де, ойы да дамиды. Ал мұғалімге бұл – нағыз кері байланыс: бала шынымен түсінді ме, әлде жай ғана жаттады ма – бірден көрінеді.

Сабақты қызықты етудің тағы бір жолы – өмірмен байланыстыру. «Бұл бізге не үшін керек?» деген сұрақты оқушы емес, мұғалімнің өзі қоюы тиіс. Математикада – күнделікті есеп, қазақ тілінде – өмірде жиі кездесетін қате сөйлемдер, әдебиетте – қазіргі қоғаммен байланыс. Оқушы тақырыпты өз өмірімен байланыстырса, дәптер керек болмай қалады.

Дәптерсіз сабақта қозғалыс та маңызды. Балаларды орнынан тұрғызып, «кім келіседі – оң жаққа, келіспейді – сол жаққа өтсін» деп пікір арқылы қозғалтуға болады. Бұл әдіс әсіресе жоғары сыныптарда өте жақсы жұмыс істейді. Оқушы өз орнын қорғауға тырысады, дәлел келтіреді, қарсы пікірді тыңдайды. Мұндай сабақта уақыттың қалай өткенін өздері де байқамай қалады.

Ең бастысы – мұндай сабақта мұғалім бақылаушы емес, бағыт беруші болады. Барлығын өзі айтпайды, дайын жауап ұсынбайды. Оқушының ойына сенеді. Ал оқушы өзіне сенгенін сезінсе, кез келген сабақ қызықты өтеді.

Дәптерсіз, тақтасыз, кітапсыз сабақ – бұл технологиядан бас тарту емес, керісінше ойлауға бейімдеу. Мұндай сабақтар баланың есінде ұзақ сақталады. Ал мұғалім үшін бұл – өз сабағына қайта ғашық болудың бір жолы.