БЖБ, ТЖБ кезінде ЖИ-дің көмегімен УАҚЫТТЫ ҮНЕМДЕУГЕ БОЛАДЫ

фото: ЖИ

Оқу жылының соңына қарай мұғалімдердің ең көп айтатын сөзі – «уақыт жетпей жатыр». Бір жағынан сабақ аяқталып келеді, екінші жағынан БЖБ мен ТЖБ, есептер, журнал, құжаттар, ата-анамен байланыс, қағаз жұмыстары қатар жүреді. Әсіресе бағалау кезеңінде мұғалімнің жұмыс көлемі бірнеше есе артады. Көп ұстаз үшін кешкі уақыт дәптер тексерумен, дескриптор қараумен, кері байланыс жазумен өтеді. Осындай кезде жасанды интеллект мұғалімнің орнын алмастыратын құрал емес, уақытты үнемдеуге көмектесетін көмекші ретінде үлкен мүмкіндік бере алады. Ең бастысы – оны дұрыс қолдану.

БЖБ мен ТЖБ кезеңінде ЖИ-ді қолданудың бірінші тиімді жолы – тапсырма құрастыру уақытын қысқарту. Көп мұғалім бағалау тапсырмаларын дайындауға бірнеше сағат жұмсайды: оқу мақсатына сәйкестендіру, дескриптор жазу, деңгейге бөлу, мәтін таңдау, сұрақ құрастыру – бәрі уақыт алады. Ал ЖИ-ге нақты сұраныс берілсе, ол белгілі бір сыныпқа, бөлімге, оқу мақсатына сай бірнеше нұсқада тапсырма ұсына алады. Мысалы, «8-сынып қазақ әдебиеті пәні бойынша БЖБ дайында. Оқу мақсаты: көркем шығармадағы кейіпкер бейнесін талдау. 3 тапсырма және дескрипторымен бер» деген нақты нұсқаулық арқылы мұғалім дайын құрылымды бірнеше минут ішінде ала алады. Әрине, оны бірден көшіріп алу емес, өз сыныбына бейімдеп, саралап қолдану маңызды.

Екінші маңызды мүмкіндік – бағалау критерийлері мен дескриптор дайындауды жеңілдету. Көп жағдайда мұғалімнің уақытын алатын нәрсе – бағалаудың техникалық бөлігі. Әсіресе бір оқу мақсатына бірнеше деңгейлі дескриптор құрастыру оңай емес. ЖИ оқу мақсатына сүйене отырып, бағалау критерийін түсінікті тілде жүйелеуге көмектеседі. Бұл мұғалімнің жұмысын жеңілдетіп қана қоймай, бағалаудағы нақтылықты арттыруға мүмкіндік береді.

Үшіншіден, ЖИ кері байланыс жазуда уақыт үнемдейді. Кей мұғалімдер әр оқушыға жеке комментарий жазуға тырысады, бірақ оқушы саны көп болғанда бұл өте қиын. Мұндай жағдайда ЖИ бірнеше үлгі ұсына алады: әлсіз, орташа және жоғары деңгейдегі оқушыға арналған конструктивті кері байланыс мәтіндерін дайындап береді. Мысалы: «Оқушы мәтін мазмұнын түсінген, бірақ талдау бөлігін тереңдету қажет» немесе «Жауап құрылымы жақсы, дәлелді нақтылау ұсынылады» деген сияқты кәсіби, бірақ қысқа пікірлерді тез әзірлеуге болады. Бұл мұғалімнің ондаған минутын, кейде бірнеше сағатын үнемдейді.

Төртіншіден, ЖИ мәтіндерді саралауға және бейімдеуге көмектеседі. Кейде ТЖБ тапсырмасы әлсіз оқушыға ауыр, ал кей оқушы үшін тым жеңіл болуы мүмкін. Жасанды интеллект бір мәтінді бірнеше деңгейге бейімдеп бере алады: жеңілдетілген нұсқа, күрделі нұсқа, жоғары деңгейлі аналитикалық сұрақтар. Бұл инклюзивті және сараланған оқыту үшін де пайдалы.

Сонымен қатар ЖИ ұйымдастыру жұмысын азайтады: бағалау кестесін жасау, рубрика әзірлеу, ата-анаға түсіндірме мәтін жазу, БЖБ/ТЖБ бойынша қорытынды есеп мәтінін дайындау, сыныптың ортақ нәтижесіне қысқаша талдау жасау сияқты жұмыстарда үлкен көмек бола алады. Кей мұғалімдер қазірдің өзінде ЖИ арқылы тест сұрақтарын генерациялап, Google Forms-қа енгізіп, автоматты бағалау жүйесін қолданып жүр. Бұл уақытты ғана емес, эмоционалды энергияны да үнемдейді.

Дегенмен бір маңызды нәрсені естен шығармау керек: ЖИ мұғалімді алмастырмайды. Ол оқушының эмоциясын сезбейді, оның шынайы мүмкіндігін толық тани алмайды, контексті әрқашан дәл түсінбеуі мүмкін. Сондықтан ЖИ ұсынған материалды міндетті түрде мұғалімнің кәсіби сүзгісінен өткізу қажет. Ең тиімді тәсіл – «бәрін ЖИ жасасын» емес, «уақыт алатын техникалық жұмысты ЖИ көмегімен жеңілдетейін» деген ұстаным.

Қазіргі мұғалімнің ең құнды ресурсы – уақыт. Егер бұрын БЖБ мен ТЖБ кезеңі мұғалім үшін ұйқысыз түндермен байланысса, бүгінде технологияны сауатты қолдану арқылы сол уақыттың бір бөлігін өзіне, отбасына немесе кәсіби дамуына арнауға мүмкіндік бар. Мүмкін, болашақтағы мықты мұғалім – бәрін өзі істейтін ұстаз емес, технологияны тиімді пайдалана алатын ұстаз шығар.