Баланы сүндеттер алдында анализ тапсырып тексертетіндер аз
Сурет: ЖИ
Баланы сүндетке отырғызу медициналық тұрғыдан да, мәдени-дерек жағынан да маңызды қадам. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) жүргізген ауқымды ғылыми зерттеулер сүндеттеудің тек дәстүрлі рәсім емес, ер адамның денсаулығын қорғаудағы маңызды профилактикалық шара екенін дәлелдейді.
- 2007 жылы ДДСҰ мен БҰҰ-ның АИТВ/ЖҰҚТ бойынша бірлескен бағдарламасы жариялаған ресми есебі мәліметінше, сүндеттелген ұл балаларда нәрестелік және ерте жаста несеп жолдарының инфекцияларына шалдығу қаупі 4-10 есеге дейін төмендейді. Шеткі терінің алынуы бактериялардың жиналуына жол бермей, гигиенаны сақтауды едәуір жеңілдетеді.
- ДДСҰ сүндеттеуді инфекциялардың алдын алудағы тиімді қосымша профилактикалық әдіс ретінде таниды, бірақ оның міндетті түрде стерильді медициналық жағдайда жасалуын талап етеді.
- Халықаралық зерттеулер сүндеттеу АИТВ (ВИЧ) вирусын жұқтыру қаупін шамамен 60%-ға азайтатынын көрсетті. Сонымен қатар, бұл адам папилломасы вирусы (АПВ/HPV) мен генитальды герпес сияқты жыныстық жолмен берілетін басқа да инфекциялардың таралуын шектейді.
- ДДСҰ сүндеттеудің ерлерде сирек кездесетін жыныс мүшесінің рагы қаупін, сондай-ақ олардың әйел серіктестерінде жатыр мойны рагының даму қаупін төмендететінін растайды. Бұған басты себеп АПВ сияқты вирустардың тасымалдану жиілігінің азаюы.
Шеткі терінің астында жиналатын смегманың уақытылы тазалануы фимоз, баланопостит және басқа да созылмалы аллергиялық немесе бактериялық қабынулардың пайда болуына мүмкіндік бермейді.
Сүндеттеуді міндеттейтін жағдайлар
Сүндеттеу тек ұлттық дәстүр немесе гигиеналық талап қана емес, кейде бала денсаулығы үшін өте маңызды медициналық процедура. Бұл ота белгілі бір диагноздар қойылғанда басты емдеу әдісі ретінде тағайындалады.
Фимоз (шеткі терінің тарлығы). Жыныс мүшесінің шеткі терісі тым тар болып, басын ашуға мүмкіндік бермейтін жағдай. Бұл кіші дәреттің қиындауына, ауырсынуға және несептің іркілуіне әкеп соғады. Мұндайда сүндеттеу фимозды түбегейлі емдейтін жалғыз әрі тиімді жол болып табылады.
Баланопостит және қайталанатын қабынулар (гиперемия). Шеткі терінің астында бактериялар мен смегманың жиналуынан терінің қызаруы (гиперемия), ісінуі және қабынуы жиі қайталануы мүмкін. Егер консервативті ем (жақпамайлар, ванналар) нәтиже бермесе, созылмалы инфекцияның алдын алу үшін хирург сүндеттеуді ұсынады.
Парафимоз. Шеткі тері кері жиырылып, мүше басын қысып қалатын шұғыл жағдай. Бұл тіндердің қан айналымын бұзатындықтан, шұғыл медициналық араласуды (соның ішінде сүндеттеуді) талап етеді.
Мұндай медициналық көрсетілімдер кезінде отаны созбалаңға салмай, дер кезінде жасату баланы болашақтағы несеп-жыныс жүйесінің күрделі асқынуларынан қорғайды.
Соңғы жылдары медицинаның дамуымен дәстүрлі пышақпен немесе скальпельмен кесу әдісінің орнын заманауи лазерлік (лазерлік скальпель) тәсілдер басуда. Екі әдістің негізгі айырмашылықтары мен ерекшеліктерін бірнеше маңызды бағыт бойынша қарастыруға болады.
Қауіпсіздік және қан кету
Дәстүрлі әдісте майда қан тамырлары кесілгендіктен, қан кету қаупі салыстырмалы түрде жоғары болады және қанды тоқтату үшін тігіс салу талап етіледі. Ал лазерлік әдіс кезінде лазер сәулесі тіндерді кесумен қатар қан тамырларын бірден күйдіріп, бекітіп отырады. Осының арқасында ота кезінде қан жоғалту қаупі өте төмен болады.
Ауырсыну және отадан кейінгі кезең
Екі әдісте де ота жергілікті анестезия арқылы жүргізіледі, сондықтан процедураның өзінде бала ауырсынуды сезбейді. Дегенмен, отадан кейін дәстүрлі тәсілде ауырсыну сезімі мен жараның сыздауы 3-5 күнге дейін созылуы мүмкін. Лазерлік тәсілде жүйке ұштары сәулемен жылдам жабылатындықтан, отадан кейінгі ауырсыну деңгейі едәуір аз болады.
Жараның жазылуы және инфекция қаупі
Пышақпен кескенде ашық жара беті үлкенірек болады, ал толық қалыпқа келу уақыты 10-14 күнді алады. Бұл ретте дұрыс күтім жасалмаса, бактерия түсу қаупі де жоғарылайды. Ал лазерлік әдісте сәуленің өзі стерильдеуші (бактерицидтік) қасиетке ие болғандықтан, инфекция түсу қаупі минималды. Жараның жазылуы небәрі 5-7 күнге созылып, тігіс пен жара ізі тегіс әрі білінер-білінбес болып бітеді.
Отаның уақыты
Дәстүрлі сүндеттеу тігіс салу уақытын қосқанда орташа есеппен 20-30 минутқа созылса, лазерлік технология бұл үдерісті 10-15 минутқа дейін қысқартады.
Анализ тапсыру керек пе?
Сүндеттеу процедурасының қауіпсіз әрі асқынусыз өтуі үшін ота алдында баланың денсаулығын толық тексеруден өткізудің маңызы зор. Ең алдымен, баланың жалпы қан сараптамасын тапсырып, әсіресе қанның ұю көрсеткішін (коагулограмма) мұқият тексерту қажет. Бұл амал ота кезінде немесе одан кейін күтпеген қан кету қаупінің алдын алуға мүмкіндік береді. Сараптама нәтижелерін қолыңызға алған соң хирург-уролог және педиатрмен жеке кеңесіп, баланың анатомиялық ерекшеліктері мен ағзасының дайындығын бағалау маңызды. Медициналық тексеріс пен маманның кәсіби қорытындысы негізінде ғана сүндеттеудің қолайлы әдісін таңдап, соңғы шешімді қабылдаған абзал. Қай әдіс таңдалса да, ең басты фактор отаны жасайтын хирург-урологтың біліктілігі мен тәжірибесі.
Баланы психологиялық тұрғыдан дайындау
Сүндеттеуге физикалық дайындықпен қатар, баланың эмоционалдық жай-күйіне көңіл бөлу керек. Бұл отаның жеңіл әрі қорқынышсыз өтуіне жәрдемдеседі. Ата-ана тарапынан мынадай қолдау қадамдары маңызды:
Шынайы әрі қарапайым тілде түсіндіру. Баладан процесті жасырмай, оның жасына сай түсінікті сөздермен айтқан абзал. «Ештеңе болмайды» деп алдаудың керегі жоқ. Керісінше, дәрігердің оған көмектесетінін, кішкентай «ауырсыну уколынан» кейін ештеңе сезбейтінін алдын ала ескерткен жөн.
Қорқынышты сейілту. Ота алдында баланы дәрігерлермен немесе инемен қорқытуды тоқтату керек. Медициналық персоналдың жау емес, достық ниеттегі көмекші екеніне баланың көзін жеткізіңіз.
«Ер жету» мәртебесін атап өту. Сүндеттеуді қандай да бір жаза немесе медициналық мәжбүрлеу ретінде емес, баланың өсіп, азамат болып, ер жетуіне жасалған үлкен әрі қуанышты қадам ретінде сипаттаңыз. Бұл баланың бойында мақтаныш сезімін оятады.
Ата-ананың қасында болуы мен қолдауы. Ота алдында және одан кейін балаға жанында болатыныңызды, оны қорғайтыныңызды айтып, сенімділік ұялатыңыз. Құшақтау мен жылы сөздер қорқынышты басады.
Сыйлық пен марапат дайындау. Баланы процедурадан кейін кішігірім тосынсый немесе армандаған сыйлығы күтіп тұрғанына сендіру оның назарын қорқыныштан оң эмоцияларға аударуға көмектеседі.
Қазіргі медициналық практикада баланы алаңдату терапиясы қолданылады. Яғни баланы экрандағы ойынға немесе мультфильмге алаңдатып, білдіртпей сүндеттеу орын алады. Бұл тәсілдің өз артықшылықтары мен назар аударатын тұстары бар. Біріншіден, ол стресс пен үрейді азайтады. Бала бейтаныс медициналық құралдарды, инелерді немесе дәрігердің қимылын көргенде қатты үрейленіп, денесін жиырып алуы мүмкін. Экрандағы ойын немесе видео оның назарын басқа жаққа бұрып, мидың ауырсыну немесе үрей сигналдарын қабылдау деңгейін төмендетеді. Ота кезінде визуалды түрде процесті көрмеген баланың бойында «дәрігерлер маған зақым келтірді» деген психологиялық жарақат (травма) қалыптаспайды. Алайда баладан ота жасалатынын жасыруға болмайды. «Дәрігер сені тексереді, емдейді» деп, жасына сай жалпы ақпарат берілгені абзал.
Балаға қысым жасамай, оны сабырлы әрі түсіністікпен дайындау оның психологиялық жарақаталмай, бұл сәтті өміріндегі маңызды белес ретінде қабылдауына мүмкіндік береді.
Отадан кейінгі күтім ережелері
Сүндеттеу отасы сәтті өткеннен кейін баланың тез әрі асқынусыз жазылуы дұрыс күтімге байланысты.
Антисептиктер мен жақпамайларды (мазь) қолдану. Дәрігер тағайындаған емдік жақпамайларды және антисептик спрейлерді күніне 2-3 рет қолданыңыз. Жақпамайды жараның үстіне жұқа қабатпен жағып, мақта немесе дәкемен қатты баспай, жайлап тигізу керек.
Гигиена және тазалық. Жараның айналасын әрдайым таза әрі құрғақ ұстау маңызды. Жиі-жиі жылы сумен ақырын жуып, жұмсақ сүлгімен басып сипап қана құрғатыңыз.
Шомылу ережелері. Отадан кейінгі алғашқы 2-3 күнде баланы ваннаға салып шомылдыруға болмайды. Жараға сабынды су тигізбей, тек астын абайлап жуу жеткілікті. 3-4 күннен кейін дәрігердің рұқсатымен түймедақ тұнбасы немесе марганцовканың өте әлсіз ерітіндісі қосылған жылы суға 5-10 минутқа отырғызуға болады.
Тар, тығыз ішкиім немесе шалбар кигізбеңіз. Жараның ауа жұтып, тез кебуі үшін кең, мақтадан жасалған, жұмсақ киімдер таңдаған абзал.
Қозғалыс режимі. Алғашқы 3-5 күнде баланың белсенді жүгіруіне, велосипед немесе самокат тебуіне, секіруіне шектеу қойыңыз. Тыныш ойындар ұйымдастырған жөн.
Жараның айналасы шамалы ісінуі немесе қызаруы табиғи процесс. Дегенмен, дене температурасы көтерілсе, қан тоқтамаса немесе іріңді бөлінділер байқалса, дереу дәрігерге хабарласу қажет.
Дайындаған: Төре СЕЙІТХАН,
ОҚИ ОТЫРЫҢЫЗ:
