Сурет: ЖИ
Бір қарағанда, ұзартқыштар сенімді әрі ыңғайлы болып көрінеді. Еденге қойдың, керекті жерге жеткіздің, қажет құрылғыны жалғадың, іс бітті – тоқ көзінің жетіспеушілігі шешілді.
Бірақ дәл осы ұзартқыштар өрт шығу ошағына жиі айналады. Сымдардың қызып кетуі, балқыған ашалар және күйік иісі – құтқарушылар мен өрт сөндірушілерге жақсы таныс қауіп түрлері.
Қазақстан бойынша Төтенше жағдайлар министрлігінің (ТЖМ) ресми және статистикалық деректеріне сүйенсек, өрттердің негізгі себептерінің бірі — электр жабдықтарын пайдалану ережелерін бұзу. Ел аумағында жылына орта есеппен 11 000 – 12 000-нан астам өрт тіркеледі. Оның 30%–35%-ы электр желілерін дұрыс монтаждамау, электр құралдарын (розеткалар, ұзартқыштар, тройниктер, жылытқыштар) шамадан тыс жүктеу немесе ақаулы электр жабдықтарын пайдалану салдарынан орын алады.
ТЖМ деректері бойынша, электр желілеріне түсетін жүктеме жылыту маусымында (күз-қыс айларында) шұғыл артады. Бұл кезде тұрғындардың қолдан жасалған немесе қуатты электр жылытқыштарын, ұзартқыштарды қатар қосуы жиі өртке әкеп соғады.
Стандартты тұрмыстық розетка 230 В және 16 А кернеуге есептелген. Яғни 3,68 кВт-қа дейінгі жүктемені көтере алады. Ал ұзартқыштардың мүмкіндігі кабельдің қимасымен шектелген. Арзан үлгілерде ол бар болғаны 0,75 мм² (6 А-ге дейін және ~1,4 кВт), ал қымбатырақ үлгілерде 1–1,5 мм² (10–16 А, ~3,5 кВт-қа дейін). Екі жағдайда да қауіпсіздік қоры өте аз.
Техниканы, үйіңізді және денсаулығыңызды қауіптен сақтандыру үшін ұзартқышқа қосуға қатаң тыйым салынатын құрылғылар тізімін ұсынамыз. Бұл тізімнен жылдар бойы ештеңеден күдіктенбей ұзартқышқа жалғап жүрген құрылғыларды табуыңыз бек мүмкін.
1. Жылытқыш
Қыста бұл құрылғыларсыз күн көру қиын. Майлы радиаторлар мен конвекторлар бөлмені жақсы жылытады, ал тепловентиляторлар санаулы минутта жайлылық сыйлайды. Бірақ дәл осы қуат оларды қауіпті құралға айналдырады.
Мұндай құрылғылармен әзілдесуге болмайды. Оларды тек бөлек розеткаға тікелей қосу керек, әйтпесе қызып кету мен өрт шығу қаупі өте жоғары. 2–3 кВт қуатта ұзақ жұмыс істегенде, кабель мен контактілер байқалмай тез қызып кетеді. Нәтижесінде балқыған ашалар, қарайған пластик және өрттің шығу қаупі туындайды.
2. Шағын пеш немесе электр духовкасы
Шағын пеш немесе ықшам жылжымалы индукциялық духовка, ескі спиральді электр плиталары асүй үшін тиімді шешім болып көрінеді. Бұл асүй көмекшілері үшін 2 және 3,5 кВт қуат қалыпты. Ал тұрмыстық ұзартқыштардың көпшілігі бар болғаны 10 А-ге (бұл шамамен 2,2 кВт) есептелген. Сондықтан алғашқы минуттардан-ақ олар сымдардың шекті мүмкіндігінде жұмыс істейді. Егер жанындағы сондай ұзартқышқа шәйнек немесе микротолқынды пеш қосылып тұрса, жағдай тіпті қиындайды. Бір-бір жарым сағаттық жұмыс кезінде кабель құрылғының өзінен кем ысымайды, ал салдары ауыр болады. Бұған жол бермеу үшін мұндай құрылғыларды ұзартқыштарсыз және тройниктерсіз, міндетті түрде стационарлық розеткаға қосу керек.
3. Су жылытқыш (Бойлер)
Су жылытқыш – үйдегі ең көп энергия тұтынатын құрылғылардың бірі. Тіпті ықшам жинақтағыш бойлердің өзі бірнеше сағат бойы тұрақты түрде 1,5–2 кВт тұтынады. Ал ағынды үлгілер 5–6 кВт межесіне оңай жетеді.
Ұзартқыш үшін мұндай көрсеткіштердің қаншалықты қауіпті екенін айтудың өзі артық. Әлсіз кабель жылытудың бірнеше цикліне шыдауы мүмкін, бірақ үнемі пайдаланғанда ұзаққа төзбейді. Бұған жуынатын бөлмедегі ылғалды ортаны қосыңыз, сонда жазатайым оқиға қаупі бірнеше есе артады.
Тіпті «кран» түріндегі ең қарапайым су жылытқыштардың өзі қорғаныс автоматы бар стационарлық желіге қосылуы тиіс. Бұл туралы пайдалану жөніндегі нұсқаулықта да жазылады.
4. Электр шәйнек
Жылыту элементі бар асүй құрылғылары өрттің басты себептерінің бірі. Бұл тізімде шәйнектер көш бастап тұр. Әрбір қосылу 2–2,5 кВт-қа дейінгі жүктеменің кенеттен көтерілуі ұзартқыш үшін ыстық контактілерге айналады.
Егер отбасы үлкен болып, бәрі шай ішкенді жақсы көрсе, күніне мұндай циклдер ондап саналады, кабель тіпті салқындап үлгермеуі де мүмкін. Бір ұзартқышта микротолқынды пешпен немесе плитамен бірге қосылғанда қауіп ең жоғары деңгейге көтеріледі.
Ең ұтымды шешім – шәйнек үшін жеке розетка бөлу.
5. Үтік
Қызу сәтінде үтік 2,4 кВт-қа дейін қуат тұтынуы мүмкін. Мұндайда ұзартқыш кабелі құрылғының өзінің спиралі сияқты жүктемені сезінеді. Розетка ішіндегі контактілер қызып, ұшқындап, күйіп кетуі мүмкін.
Қосымша қауіпті пайдалану шарттары тудырады: температураны ұстап тұрудың ұзақ циклдері, үтіктеу кезінде сымның байқаусызда жұлқынуы және құрылғының тура сымның үстіне аударылып түсу қаупі. Қалай айтсақ та, бұл жерде ұзартқыш ең әлсіз буын болып табылады, ол кез келген сәтте істен шығуы мүмкін.
Бұның бәрі өртпен ойнау. Үтік үшін жалғыз қауіпсіз нұсқа – қабырғадағы бөлек розетка.
6. Киім жуғыш машина
Бұл құрылғы сағаттар бойы қараусыз жұмыс істейді. Тоқты да аз тұтынбайды, орташа есеппен 1 кВт-қа дейін, ал суды жылыту кезінде шарықтау шегіне (2,5 кВт) шығады. Ұзартқыш үшін бұл үздіксіз жүктемені білдіреді, одан контактілер біртіндеп қызып, кейін ұшқындап, балқиды.
Мәселені ылғалды орта күшейтеді. Жуынатын бөлмеде немесе асүйде сымға немесе қосқышқа су тию қаупі әрқашан бар. Нәтижесінде сенімді көмекшінің орнына жоғары қауіп көзін аламыз.
Сондықтан кір жуғыш машинаны жерге тұйықтауы бар розеткаға, сонымен бірге өзінің автоматы орнатылған бөлек желіге қосқан дұрыс.
7. Ыдыс жуғыш машина
Ыдыс жуғыш машина тостер немесе блендермен тең емес. Жылытқыштары, сорғылары және электроникасы бар толыққанды тұрмыстық агрегат. Ол ұзақ циклде сағаттар бойы жұмыс істейді және жуу кезінде тұрақты түрде 2 кВт-қа дейін қуат тұтынады.
Ұзартқыштардың көпшілігі мұндай жүктемеге есептелмеген. Кабельдер мен контактілер ысып, корпустың пластигі беріктігін жоғалтады. Бұл ерте ме, кеш пе ақаулыққа немесе қысқа тұйықталуға әкеледі. Ылғалдың жақындығын және ұзартқыштың әдетте желдетусіз әрі бақылаусыз шкафтардың артында қысылып қалатынын ескерсек, қауіп одан да арта түседі. Мұндағы жалғыз дұрыс шешім – ыдыс жуғыш машинаны жерге тұйықтауы және қорғаныс автоматы бар өзінің розеткасына тікелей қосу.
8. Жылжымалы кондиционер
Климаттық техниканың шағын үлгілерінің өзінде қуатты компрессор, желдеткіштер мен электроника бар. Бұл құрылғы үшін тұрақты қуат көзі өте маңызды, өйткені компрессорды іске қосу жүктеменің кенеттен артуымен қатар жүреді.
Заманауи кондиционерлер мен ауа кептіргіштер 1,5–2 кВт-қа дейін тұтынады, бірақ сағаттап емес, тәулік бойы жұмыс істейді. Ұзартқыш үшін бұл қауіпті, бөлмедегі жағымды салқын ауа бір сәтте күйген пластик иісіне тұнуы мүмкін.
Мұндай техника тұрақтылықты ұнатады. Сондықтан оған бөлек розетка мен сенімді сым тартылуын қамтамасыз етіңіз. Қалғанының бәрі қауіпсіздікке нұқсан келтіру.
9. Микротолқынды пеш
Үйреншікті және бәрі жақсы көретін микротолқынды пеш мүлдем күрделі нәрсе ретінде қабылданбайды. Бір-екі минут жұмыс істейді, ал қалған уақытта сағат функциясын атқарады. Бірақ бұл күнделікті қарапайымдылықтың артында едәуір энергия тұтынатын құрылғы жасырынған.
Микротолқынды пештің ішіндегі трансформатор мен магнетрон жұмыс кезінде желіден 2 кВт-қа дейін қуат алады, сонымен қатар токтың кенеттен артуымен іске қосылады. Оған жиі іске қосуды ескерсек, ұзартқыш үшін мұндай созылмалы жүктеме беріктік сынағына айналады. Күтпеген сәтте ыстық ассыз немесе үйде жарықсыз қалғыңыз келмесе, микротолқынды пешке өзінің розеткасын қамтамасыз еткеніңіз жөн.
10. Тоңазытқыш және тоңазытқыш камерасы
Тоңазытқыштар мен тоңазытқыш камералары тыныш жұмыс істейді. Бірақ олардың байқалмайтын дыбысының артында компрессор жасырынған. Ол әрбір іске қосылғанда паспорттық тұтынудан асатын қуатты іске қосу тогын береді. Ал мұндай іске қосылулар тәулігіне ондап кездеседі.
Желі үшін бұл түк емес, ал сапасы өте жоғары емес жіңішке кабелі бар ұзартқыш үшін бұл баяу әрі ауыр сынаққа айналады. Елеусіз болса да, энергия тұтыну күндіз де, түнде тоқтамайды. Тіпті ұзартқыш жай ғана бұзылса да, тоңазытқыштағы тамақ бүлінеді. Сондықтан аралық құралдардан бірден бас тартқан дұрыс: артық қосылымдар аз болса, қолайсыздықтарға себеп те аз болады.
ЧЕК-ЛИСТ: ұзартқышты қауіпсіз пайдалану ережелері
Ұзартқыштардың өзі қауіпті емес, Мәселе оларды мақсатына сай пайдаланбаудан басталады. Егер бұл құрылғысыз мүлдем мүмкін болмаса, кем дегенде мына қарапайым ережелерді сақтаған жөн:
- Ұзартқыш электр сымдарының орнын баса алмайтын уақытша шешім екенін ұмытпаңыз.
- Корпустағы таңбаланудан рұқсат етілген токты тексеріңіз: 16 А — бұл 3,5 кВт, ал 10 А — бар болғаны 2,2 кВт.
- Бір қуатты құрылғы – бір розетка. Сол ұзартқышқа көп энергия тұтынатын басқа «көршілерді» қоспаңыз.
- Мүмкіндігінше жуан әрі қысқа кабелі бар ұзартқыштарды пайдаланыңыз, бұл қызып кетуді және кернеудің төмендеуін азайтады.
- Катушкалы ұзартқышты әрқашан толық тарқатыңыз, жүктеме кезінде оралған кабель қызып кетіп, балқуы мүмкін.
- Ұзындығы жетпей жатса, ұзартқыштарды ешқашан бір-біріне жалғамаңыз.
- Сымдарды кілемдердің астынан және жиһаздың артынан өткізбеңіз, олар салқындап тұруы және әрқашан көз алдында болуы керек.
- Ұзартқыштарды ылғалды жерлерде пайдаланбаңыз. Асүйде және жуынатын бөлмеде қорғаныстық өшіру құрылғысы немесе дифференциалды автоматы бар розеткалар болуы тиіс.
Дайындаған: Б. ЕРМАН,
ОҚИ ОТЫРЫҢЫЗ:
