Қазақстанда зейнетақы жүйесін реформалаудың жаңа кезеңі басталады.
фото: baq.kz.
ERNUR.KZ. 2026 жылдың қыркүйегінен бастап Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының (БЖЗҚ) салымшылары өздерінің зейнетақы жинақтарының 100%-ға дейінгі бөлігін жеке инвестициялық портфельді басқарушы компаниялардың сенімгерлік басқаруына бере алады. Сонымен қатар мемлекет кепілдік беру тетігін жаңартып, зейнетақы жүйесін одан әрі трансформациялауды жоспарлап отыр, деп жазады baq.kz.
Алдағы өзгерістерге қарамастан, мемлекет міндетті зейнетақы жарналарының сақталуына кепілдік беруді жалғастырады.
Еңбек министрлігінің мәліметінше, Әлеуметтік кодексте міндетті зейнетақы жарналары мен міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарының нақты енгізілген қаражат көлемінде сақталуына мемлекеттік кепілдік қарастырылған. Бұл норма өзгеріссіз қалады.
Зейнетақы жинақтарын басқару
Реформаның басты жаңалықтарының бірі – зейнетақы жинақтарын жеке инвестициялық портфельді басқарушы компанияларға беру бойынша қолданыстағы шектеудің алынып тасталуы.
2026 жылғы 7 шілдеде қол қойылған заң қыркүйек айынан бастап күшіне енеді. Осыдан кейін салымшылар бұрынғыдай жинақтарының тек 50%-ын ғана емес, барлық зейнетақы жинақтарын жеке басқарушы компаниялардың сенімгерлік басқаруына бере алады.
Осының нәтижесінде азаматтар инвестициялық стратегияны өздері таңдай алады: консервативті немесе тәуекелі жоғары, бірақ табыстылығы мол бағытты таңдауға мүмкіндік беріледі.
Инфляция өтемақысы неге тоқтатылады?
Салымшылардың жинақтарын өз бетінше басқару мүмкіндігі кеңейген сайын мемлекеттік қолдау тетігі де өзгереді.
2027 жылдан бастап зейнетке шыққан кезде зейнетақы жинақтарының табыстылығы мен инфляция деңгейі арасындағы айырманы өтеуге арналған бюджеттік бағдарлама тоқтатылады.
Министрліктің түсіндіруінше, азамат жеке басқарушы компанияны өзі таңдаған жағдайда, оның инвестициялық шешімдерінің нәтижесін мемлекет бюджет есебінен өтемеуі тиіс.
Сонымен қатар жеке басқарушы компаниялардың жауапкершілігі күшейтіледі. Егер олардың инвестициялық қызметі теріс табыс көрсетсе, айырманы өз капиталы есебінен өтеуге міндетті болады. Бұдан бөлек, мұндай ұйымдарға жарғылық капитал көлемі мен кәсіби тәжірибесіне қатысты қатаң талаптар қойылады.
Ұлттық банк негізгі басқарушы болып қала береді
Салымшылардың басым бөлігі үшін зейнетақы активтерін бұрынғыдай Қазақстан Ұлттық Банкі басқарады.
Оның негізгі міндеті – зейнетақы қаражатының сақталуын қамтамасыз етіп, ұзақ мерзімді перспективада инфляция деңгейінен жоғары инвестициялық табысқа қол жеткізу.
2028 жылға дейінгі стратегиялық жоспарға сәйкес, зейнетақы активтерінің табыстылығы инфляция деңгейінен кемінде 1 пайыздық тармаққа жоғары болуы тиіс.
Инвестициялар әртүрлі қаржы құралдарына, оның ішінде шетелдік активтерге орналастырылады. Валюталық инвестициялардың үлесі кемінде 30% деңгейінде сақталады.
Зейнетақы жүйесін одан әрі реформалау
Сонымен қатар Еңбек министрлігі зейнетақы жүйесін одан әрі жаңғырту бағытындағы жұмыстарды жалғастыруда.
Осы мақсатта арнайы жұмыс тобы құрылып, реформаның түрлі нұсқаларын қарастыруда. Олардың қатарында сақтандыру негізіндегі зейнетақы компонентін енгізу, «4+1» моделін қолдану, 40 жылдық еңбек өтілін есепке алу жүйесіне көшу және Сингапур тәжірибесін зерделеу бар.
Реформаның басты мақсаты – азаматтарға еңбек өтілін ескеретін, өмір бойы төленетін зейнетақымен қамтамасыз ету және Халықаралық еңбек ұйымының стандарттарына сәйкес жоғалтқан жалақысының кемінде 40 пайызын өтеу.
Алдағы уақытта әлеуметтік сақтандыру зейнетақы компонентін енгізу жоспарланып отыр. Бұл жүйе азаматтарға жинақ көлеміне қарамастан, зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне қарай өмір бойы зейнетақының белгілі бір бөлігін төлеуге мүмкіндік береді.
Осыған байланысты реформа авторлары мемлекеттік кепілдіктің біржолғы төлемі тетігі біртіндеп өзектілігін жоғалтады деп есептейді.
Бұл салымшылар үшін нені білдіреді?
Жалпы алғанда, мемлекет азаматтарға өздерінің зейнетақы жинақтарын басқаруда көбірек еркіндік береді. Сонымен бірге жеке басқарушы компаниялардың жауапкершілігі күшейтіледі. Міндетті зейнетақы жарналарының сақталуына мемлекеттік кепілдік сақталады, ал зейнетақы жүйесі ұзақ мерзімді инвестициялық табысқа және өмір бойғы төлемдерге негізделген жаңа модельге кезең-кезеңімен көшеді.
