"Сапалы, бірақ аз көлемді" тапсырма қағидасы неге тиімді?
фото: ЖИ
Үй тапсырмасы – оқу процесінің ажырамас бөлігі. Бірақ оның көлемі қандай болуы тиіс деген сұрақ мұғалімдер, ата-аналар және сарапшылар арасында жиі талқыланады. Соңғы жылдары жүргізілген халықаралық зерттеулер үй тапсырмасының шамадан тыс берілуі оқушының үлгерімін арттырмайтынын, керісінше шаршауға алып келуі мүмкін екенін көрсетеді. Сондықтан педагогикада «сапалы, бірақ аз көлемді тапсырма» қағидасы жиі айтыла бастады.
Халықаралық деңгейдегі зерттеулердің бірі OECD ұйымының PISA нәтижелеріне негізделген. Бұл деректерге сәйкес, оқушылар аптасына шамамен 5 сағат үй тапсырмасын орындағанда оқу нәтижесі оң болғанымен, бұл уақыттан асып кеткен жағдайда тиімділік төмендей бастайды. Зерттеу барысында кей елдерде оқушылар аптасына 10 сағаттан артық үй тапсырмасын орындайтыны анықталған, бірақ бұл олардың үлгеріміне айтарлықтай әсер етпеген. Сарапшылар бұл жағдайды «шамадан тыс жүктеме оқу сапасын арттырмайды» деп түсіндіреді.
Бастауыш сыныптарға қатысты ұсыныстар да нақты. Америкалық педагог Харрис Купердің зерттеулерінде «10 минут ережесі» ұсынылған. Бұл қағида бойынша 1-сынып оқушысына 10 минут, 2-сыныпқа 20 минут, 3-сыныпқа 30 минут көлемінде үй тапсырмасы жеткілікті саналады. Мұндай жүйе оқушының жас ерекшелігін ескеруге мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижесінде бастауыш сыныптарда үй тапсырмасының көлемін арттыру үлгерімге айтарлықтай әсер етпейтіні анықталған.
Орта және жоғары сыныптарға қатысты деректер де қызықты. National Education Association ұйымы жоғары сынып оқушылары үшін күнделікті үй тапсырмасының ұзақтығы 1,5–2 сағаттан аспауы тиіс екенін ұсынады. Бұл уақыт оқушылардың басқа пәндерге, демалысқа және жеке дамуына мүмкіндік береді. Сарапшылардың айтуынша, тапсырма көлемі тым көп болса, оқушы оны механикалық түрде орындап, сапасы төмендейді.
Үй тапсырмасының көлемі ғана емес, оның мазмұны да маңызды. UNESCO зерттеулерінде тапсырманың сапасы оқушының оқу мотивациясына тікелей әсер ететіні айтылған. Қайталауға негізделген ұзақ жаттығулар оқушыны жалықтырады, ал қысқа, бірақ ойлануға бағытталған тапсырмалар тиімдірек нәтиже береді. Сонымен қатар, сараланған тапсырмалар оқушылардың деңгейіне сәйкес берілгенде нәтижесі жоғары болады.
Психологиялық тұрғыдан да үй тапсырмасының шамадан тыс болуы кері әсер етуі мүмкін. Кейбір зерттеулерде ұзақ уақыт үй тапсырмасын орындаған оқушыларда стресс деңгейі жоғары болатыны көрсетілген. Әсіресе бірнеше пәннен бір күнде көп тапсырма берілген жағдайда, оқушыда шаршау байқалады. Бұл жағдай мотивацияның төмендеуіне әкелуі мүмкін. Сарапшылар оқушының демалу уақыты да оқу процесінің маңызды бөлігі екенін атап өтеді.
Педагогикалық тәжірибеде тиімді тәсілдердің бірі – қысқа, бірақ мақсатты үй тапсырмасы. Мысалы, бір үлкен жаттығудың орнына шағын тапсырмалар беру ұсынылады. Сонымен қатар, шығармашылық немесе зерттеуге негізделген тапсырмалар оқушының қызығушылығын арттырады. Мұндай тапсырмалар көп уақыт алмайды, бірақ нәтижесі жоғары болады.
Қорытындылай келе, үй тапсырмасының тиімділігі оның көлеміне емес, сапасына байланысты. Халықаралық зерттеулер бастауыш сыныптарда қысқа уақыт жеткілікті екенін, ал жоғары сыныптарда 1,5–2 сағат шектен аспауы керектігін көрсетеді. Шамадан тыс тапсырма оқушыны шаршатып, оқу мотивациясын төмендетуі мүмкін. Сондықтан мұғалімдер үй тапсырмасын жоспарлағанда оқушының жас ерекшелігін, уақытын және жүктемесін ескергені маңызды.
