Интернеттегі сатып алулар: нақты төлемдерді алаяқтық төлемдерден қалай ажыратуға болады

Қосымша төлемдер сатып алу шарттарында шынымен көзделген кезде қандай жағдай, ал қашан олардың артында алаяқтық схема жасырынуы мүмкін? Сатушыны қалай тексеріп, ақшадан айырылмау керек, Fingramota.kz-пен бірге талдаймыз.

Алдын ала төлем қашан тұзаққа айналады

Интернеттен сатып алу кезіндегі ең көп тараған қателік — ұсынысты тек тауардың бағасына қарап бағалау. Ал түпкілікті сома жеткізуді, орауды, қосымша қызметтерді және өзге де төлемдерді қамтуы мүмкін. Әдеттегі мәміледе бұл шығындарды алдын ала білуге болады. Алаяқтық схемада жаңа шарттар сатып алушы ақша аударғаннан кейін ғана пайда болады.

Мысалы, тауар 45 мың теңге тұрады. Сатушы броньдау үшін 10 мың теңге төлеуді сұрайды, ал қалғанын тапсырыс жөнелтілгеннен кейін қабылдауға уәде береді. Содан кейін тасымалды сақтандыру үшін қосымша 5 мың теңге төлеу керектігін хабарлайды. Бұдан соң тағы бір комиссия пайда болады, оны төлемді растау немесе сәлемдемені беру үшін қажет дейді.

Сатып алушы таңдау алдында қалады: тапсырыстан бас тартып, бұрын аударған сомасынан айырылу немесе тауарды аламын деген үмітпен тағы төлеу.

Осындай схема дәл осыған құрылған. Әрбір келесі төлем сатып алуды аяқтау үшін шағын шарт ретінде көрсетіледі, бірақ бұл шартты орындау тауардың жеткізілетініне кепілдік бермейді.

Алдын ала төлемнің өзі алдауды білдірмейді

Алдын ала төлем электрондық саудада кеңінен қолданылады. Интернет-дүкен тапсырыстың толық құнын жөнелтуге дейін қабылдай алады, ал сатушы ішінара алдын ала төлем көздеуі мүмкін. Жеткізу де бөлек төленуі мүмкін.

Заңды мәміленің басты айырмашылығы — сатып алушы ақшаны кімге, не үшін және қандай шартпен аударып жатқанын түсінеді.

Төлемге дейін тауардың құны, жеткізу шарттары, қосымша шығындар және қайтару тәртібі түсінікті болуы тиіс. Егер аудармадан кейін сатушы келісімдерді өзгертіп, міндетті жаңа төлемдер енгізе бастаса немесе олардың мақсатын түсіндіруден бас тартса, бұл сатып алуды тоқтатуға салмақты себеп болады.

Бұл ретте алаяқтықты қарапайым тұтынушылық даудан ажырата білу маңызды. Нақты сатушы тапсырыс шарттарын орындамаса, сатып алушы заңнамада көзделген тұтынушы құқықтарын қорғау тетіктерін пайдалана алады. Ал сатушы бастапқыдан-ақ ақшаны қолға түсіру үшін жалған хабарландыруды пайдаланған болса, құқық қорғау органдарына жүгіну қажет.

Сатып алушылар неге қайталама төлемдерге келісе береді

Адам алдын ала төлемді аударып, тапсырысты бірнеше күн күтіп отыр делік. Дәл осы сәтте оған сәлемдеме төленбеген комиссияға байланысты тоқтатылып қалғаны айтылады.

Сатып алудан бас тарту психологиялық тұрғыдан қиынырақ: ақша жұмсалып қойған, тауар керек, ал қосымша сома салыстырмалы түрде шағын көрінеді. Сатушы дереу төленбесе, тапсырыс жойылады және бастапқы төлем қайтарылмайды деп, қысымды күшейтуі мүмкін. Алайда енгізіліп қойған алдын ала төлем ойланбай жасалатын жаңа аударымдарға себеп болмауы тиіс.

Әрбір қосымша төлем алдында, алдыңғы сомалар жіберіліп қойған болса да, оның негізді екенін қайтадан бағалау қажет.

Сатып алу шарттары өзгерсе, түсініктеме сұраңыз, ақпаратты сатушының ресми арнасы арқылы тексеріңіз және алғашқы алдын ала төлемнен айырылып қаламын деген қорқыныштан ғана ақша аудармаңыз.

Ақша аударғанға дейін сатып алуды қалай тексеруге болады

Онлайн-сатып алудың сенімділігі сауда алаңының танымалдығымен немесе ұсыныстың тартымдылығымен ғана анықталмайды.

Сатушыны тексеруден бастаңыз. Интернет-дүкен туралы компания немесе жеке кәсіпкер жөнінде қолжетімді мәліметтер, байланыс деректері, төлем, жеткізу және қайтару шарттары болуы тиіс. Егер сатып алу хабарландыру сервисі арқылы жасалса, сатушының профилін, оның ұсыныстарының тарихын және мәмілені қауіпсіз ресімдеу мүмкіндігін зерттеңіз.

Содан кейін түпкілікті құнды нақтылаңыз. Жеткізуді және қосымша қызметтерді қоса алғанда, барлық төлемді алдын ала көрсетуді сұраңыз. Егер сатушы соманың нақты не үшін алынатынын түсіндіре алмаса, оны төлеуге асықпаңыз.

Ақшаны алушыны бөлек тексеріңіз. Егер сатып алу компания арқылы ресімделіп, ал төлемді күтпеген жерден басқа адамның жеке картасына аударуды ұсынса, себебін анықтау қажет. Мұндай сәйкессіздік әрдайым алаяқтықты білдірмейді, бірақ қосымша тексеруді талап етеді.

Ақырында, келісімдердің растамаларын сақтап қойыңыз: тауардың сипаттамасын, құнын, жеткізу шарттарын, хат-хабарды және төлем туралы құжаттарды. Дау туындаса, олар қажет болуы мүмкін.

Алдын ала төлем жасалған, бірақ тауар жөнелтілмесе не істеу керек

Ең алдымен мәміле кіммен жасалғанын анықтаңыз. Сатушы бар, бірақ келісілген шарттарды бұзып отырса, оған міндеттемелерін орындау немесе тиісті негіздер болған жағдайда ақшаны қайтару туралы жазбаша талап-арыз (претензия) жолдаңыз. Қазақстанда сатушыға талап-арызға жауап беру үшін 10 күнтізбелік күн беріледі. Мәселе шешілмесе, сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау аумақтық департаментіне, соның ішінде көзделген электрондық арналар арқылы да жүгінуге болады.

Егер сатушы жоғалып кетсе, жалған деректерді пайдаланса немесе күдікті сылтаулармен ақша талап етуді жалғастыра берсе, банкке және полицияға дереу жүгіну қажет. Аударымның мән-жайын хабарлап, барлық дәлелдерді сақтаңыз.

Егер төлем банк картасымен жасалған болса, банктен операцияны даулау мүмкіндігін нақтылаңыз. Алайда мұндай рәсім барлық төлемге қолданыла бермейді және қаражаттың қайтарылатынына кепілдік бермейді.

Егер алдын ала төлеммен бірге күдікті сайтта карта деректерін көрсеткен болсаңыз, қосымша шотты қорғау және ықтимал есептен шығарулардың алдын алу үшін банкке хабарласыңыз.