NASA Айда өз базасын салуды жоспарлап отыр

Фото: www.nasa.gov
ERNUR.KZ. NASA АҚШ президенті Дональд Трамп жариялаған Ұлттық ғарыш саясатын жүзеге асыруға бағытталған ауқымды бастамалар топтамасын таныстырды. Толығырақ мәліметтер 24 наурызда өткен Ignition іс-шарасында айтылды, деп жазады Stan.kz.

NASA әкімшісі Джаред Айзекманның айтуынша, агенттік “қайтадан мүмкін емеске жақын мақсаттарға жетуді” көздейді – Трамптың президенттік мерзімі аяқталғанға дейін адамды Айға қайтару, онда база салу, тұрақты қатысуды қамтамасыз ету және АҚШ-тың ғарыштағы көшбасшылығын сақтау үшін қажетті барлық міндетті орындау.

“Ірі державалар арасындағы бәсеке жағдайында уақыт өтіп жатыр, ал табыс немесе сәтсіздік жылдармен емес, айлармен өлшенеді”, – деді Айзекман.

NASA әкімшісінің орынбасары Амит Кшатриа агенттік Айды игерудің кезең-кезеңімен құрылатын архитектурасын қалыптастырып жатқанын айтты. Бұл “қону сайын мүмкіндіктерді арттыру” қағидатына негізделіп, өнеркәсіптік және халықаралық серіктестермен бірлесіп жүзеге асырылады. Жер маңындағы орбитада NASA бәсекеге қабілетті коммерциялық экожүйені дамытуға және Халықаралық ғарыш станциясын тиімді пайдалануға басымдық береді.

“Біз Ай бетін ел бойынша зерттеушілер мен студенттер үшін ашып жатырмыз, ал Space Reactor 1 Freedom жобасы арқылы ядролық тарту технологиясын зертханадан терең ғарышқа шығарамыз”, – деді Кшатриа.

Айға қайта оралу

Жарияланған бастамалар Artemis бағдарламасының жаңартуларын толықтырады. Олардың қатарында Space Launch System (SLS) зымыранын стандарттау, 2027 жылға қосымша миссия енгізу және одан кейін жыл сайын кемінде бір рет Айға қону жоспарлары бар.

2027 жылға жоспарланған Artemis III миссиясы Айға қону алдында Жер орбитасында біріктірілген жүйелер мен операциялық мүмкіндіктерді сынауға бағытталады. Ал Artemis IV миссиясы тікелей Айға қонуды жүзеге асырады.

Artemis V-тен кейін NASA коммерциялық және қайта пайдаланылатын жабдықтарды белсендірек қолдануды көздеп отыр. Бұл пилотталған миссияларды жиілетіп, қолжетімді етуге мүмкіндік береді. Жоспар бойынша, әр алты ай сайын айға қону жүзеге асырылып, технология дамыған сайын олардың жиілігі арта түспек.

Агенттік айда адамның тұрақты қатысуын қамтамасыз ету үшін базаны кезең-кезеңімен салуды жоспарлап отыр. Осы стратегия аясында Gateway жобасы уақытша тоқтатылып, басты назар Ай бетінде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін инфрақұрылымға аударылады. Кейбір жабдықтарға қатысты қиындықтарға қарамастан, NASA қолданыстағы ресурстарды қайта бөліп, халықаралық серіктестердің қолдауына сүйенуді жоспарлайды.

Жақын күндері агенттік ақпарат сұраулары (RFI) мен ұсыныстар сұрауларының (RFP) жобаларын жариялап, ұлттық мақсаттарға жетуді жеделдетпек.

Айдағы базаны салу

NASA-ның Айда тұрақты қатысуды қамтамасыз ету жоспары үш кезеңге бөлінген.

Бірінші кезең – “Құру, сынау, зерттеу”. Агенттік бір реттік миссиялардан модульдік, қайталанатын операцияларға көшеді. Commercial Lunar Payload Services (CLPS) және Lunar Terrain Vehicle (LTV) бағдарламалары арқылы Айдағы белсенділік артады: роверлер, ғылыми құралдар мен технологиялық демонстрациялар жеткізіліп, қозғалыс, энергия өндіру (оның ішінде радиоизотопты жылытқыштар мен генераторлар), байланыс, навигация және ғылыми зерттеулер дамиды.

Екінші кезең – “Бастапқы инфрақұрылымды қалыптастыру”. Алғашқы миссиялардың тәжірибесіне сүйеніп, NASA жартылай қоныстануға болатын инфрақұрылым мен тұрақты логистиканы дамытады. Бұл кезеңде астронавттардың Ай бетінде жүйелі жұмыс істеуі қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар халықаралық үлес те қарастырылған, оның ішінде JAXA әзірлеген герметикалық ровер және басқа да ғылыми құрылғылар бар.

Үшінші кезең – “Адамның ұзақ мерзімді қатысуын қамтамасыз ету”. Айға жүк жеткізу мүмкіндіктері артқан сайын NASA тұрақты өмір сүруге қажетті ауыр инфрақұрылымды жеткізеді. Жоспарға Италияның ASI агенттігінің көпфункциялы модульдері, Канаданың CSA агенттігінің Lunar Utility Vehicle жобасы және басқа серіктестердің үлесі кіреді.

Жер маңындағы орбита және коммерциялық экожүйе

Сонымен қатар NASA Жердің төменгі орбитасына қатысты міндеттемелерін растады. Халықаралық ғарыш станциясы 20 жылдан астам уақыт ішінде 4000-нан астам зерттеу жүргізіп, 5000-нан астам ғалымды қолдады және 26 елден келген қатысушыларды қабылдады. Станцияны құру мен дамытуға 100 миллиард доллардан астам қаражат жұмсалды.

Орбиталық зертхана мәңгі жұмыс істей алмайтындықтан, NASA коммерциялық станцияларға көшуге дайындалып жатыр. Бұл ретте қазіргі мүмкіндіктер сақталып, автономды ұшуға арналған модульдер кезең-кезеңімен енгізіледі. Болашақта агенттік коммерциялық қызметтердің тұтынушысына айналып, жеке миссиялар мен бірлескен жобалар арқылы орбиталық экономиканың дамуына серпін береді.

Ғарыштағы ядролық энергия

Сондай-ақ NASA 2028 жылға дейін Марсқа бағытталатын Space Reactor 1 Freedom аппаратын ұшыруды жоспарлап отыр. Бұл ядролық электрлік тарту технологиясын сынақтан өткізіп, Ingenuity класына жататын дрондарды жеткізеді және Айдан тыс миссияларға технологиялық негіз қалыптастырады.

АҚШ Энергетика министрлігімен серіктестікте NASA ғарышты ұзақ мерзімді игеру және болашақ Марс пен сыртқы планеталарға миссиялар үшін жаңа мүмкіндіктер ашуды көздейді.