Қазақстанда 2026 жылдан бастап кейбір жылжымайтын мүлікті сатқанда құн өсімінен түсетін кіріске салық салынатын мерзім өзгерді.
Фото: Stan.kz
ERNUR.KZ. Егер меншік құқығы 2026 жылғы 1 қаңтардан кейін тіркелген тұрғын үйді, саяжайды, гаражды немесе басқа да мүлікті екі жылға толмай сатса, азаматтар салық төлеуге міндеттелуі мүмкін. Бұған дейін мұндай мүліктің бір бөлігі үшін салық салынбайтын иелену мерзімі бір жыл болған, деп жазады stan.kz.
Қандай жағдайда салық төлеу керек?
Жеке тұлға жылжымайтын мүлікті сатқан кезде салық салынатын кіріс пайда болуы мүмкін. Ол мүлікті сатып алған бағасы мен сатқан бағасының арасындағы оң айырмаға байланысты есептеледі.
2026 жылдан бастап тұрғын үй, саяжай, гараж, автотұрақ, қойма және басқа да жылжымайтын мүлікке қатысты талаптар өзгерді. Егер меншік құқығы 2026 жылғы 1 қаңтардан кейін тіркелсе, мұндай мүлікті салық міндеттемесінсіз сату үшін кемінде екі жыл иелену қажет.
Ал меншік құқығы 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін тіркелген жылжымайтын мүлікке бұрынғы талап қолданылады. Яғни, тиісті мүлікті бір жылдан аз уақыт иеленіп сатса, құн өсімінен түскен кіріске салық салынуы мүмкін.
Сондай-ақ жеке тұрғын үй құрылысына, саяжай құрылысына, жеке қосалқы шаруашылыққа, гараж бен автотұраққа арналған жер учаскелерін екі жылдан аз уақыт иеленіп сатқанда құн өсімінен кіріс туындауы мүмкін.
Бұдан бөлек, өзге жылжымайтын мүлікке және Қазақстаннан тыс орналасқан жылжымайтын мүлікке иелік ету мерзіміне қарамастан салық салынуы мүмкін.
Салық қалай есептеледі?
Салық мүліктің толық сату бағасынан емес, оны сату мен бастапқы құнының арасындағы оң айырмадан есептеледі.
Мысалы, азамат пәтерді 25 миллион теңгеге сатып алып, кейін оны 30 миллион теңгеге сатты делік. Бұл жағдайда құн өсімінен түскен кіріс 5 миллион теңгені құрайды. Егер салық салу шарттары орындалса, салық осы айырмадан есептеледі.
Жеке тұлғалар үшін жеке табыс салығының мөлшерлемесі кіріс көлеміне байланысты белгіленген. 8 500 айлық есептік көрсеткішке дейінгі кіріске 10%, ал осы шектен асатын кіріс бөлігіне 15% мөлшерлеме қолданылады.
Мысалы, 5 миллион теңге көлеміндегі салық салынатын кіріс 8 500 АЕК шегінен аспаса, 10% мөлшерлемемен есептегенде төленетін салық 500 мың теңге болады.
Алайда бұл есеп мүлікті сатудан түскен кіріске салық салу талаптары орындалған жағдайда ғана қолданылады.
Сыйға немесе мұраға алған мүлікті сатса, салық төлене ме?
Сыйға тарту немесе мұрагерлік арқылы алынған мүлікті сату кезінде де салық міндеттемесі туындауы мүмкін. Мұндай жағдайда мүліктің бастапқы құнын анықтау және құн өсімінен түскен кірісті есептеу тәртібін ескеру қажет.
Сондықтан мүлікті сату кезінде оның қалай алынғаны, меншік құқығының қашан тіркелгені және бастапқы құны туралы құжаттардың болуы маңызды.
Декларацияны қашан тапсыру керек?
Егер мүлікті сату нәтижесінде салық салынатын кіріс пайда болса, жеке тұлға кірістер мен мүлік туралы декларацияны 270.00 нысан бойынша келесі жылдың 15 қыркүйегіне дейін тапсыруы керек.
Ал жеке табыс салығын декларация тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейінгі күнтізбелік он күн ішінде төлеу қажет. Декларация тұрғылықты немесе болатын жері бойынша мемлекеттік кірістер органына тапсырылады.
Демек, мүлікті сатқан кезде тек оның бағасын ғана емес, меншік құқығының тіркелген күнін де ескеру қажет. Өйткені салық міндеттемесінің туындауы осы талаптарға байланысты болуы мүмкін.
