Ұзақ жасаған қарияға ырымдап, жаңғақ ағашын отырғызсаңыз, жақсы өнім береді деседі.
фото: ru.pinterest.com
Бұл ел арасында бар ырым. Қазір ағаш отырғызу науқаны басталып кетті. Егер сіз аулаңызға жеміс ағатарын, оның ішінде жаңғақ ағашын отырғызамын деп шешсеңіз, мына ырымды орындаңыз.
Егер ұзақ жасаған қария кісіге ырымдап, жаңғақ ағашын отырғызсаңыз, жақсы өнім береді екен.
Оның себебі, жаңғақ көпжылдық өсімдік. Сондықтан, қарт кісілер секілді ұзақ өмір сүріп, жемісі де мол болсын деген ырымға сүйенеді.
Иә, қазақ халқының арасында жаңғақ ағашын отырғызу туралы бірқатар ырымдар мен наным-сенімдер бар. Қарт кісілерге жаңғақ ағашын отырғызу керек деген ырымның мәні негізінен осы ағаштың ұзақ өмір мен денсаулықты сақтауға байланысты болуы мүмкін.
Ырымның мағынасы ұрпақтарға аманат ретінде қалдырылады. Жаңғақ ағашы ұзақ өмір сүретін болғандықтан, ол өз иесіне ғана емес, оның ұрпақтарына да құндылық пен молшылық әкеледі деп сенеді. Сонымен қатар, жаңғақ ағашы әдетте салқын климатты жақсы көретін өсімдік, бірақ ол өсіп-өніп, жеміс бере бастағанша біраз уақытты қажет етеді.
Ағаш отырғызу туралы ырымдар көбіне адамның өмірі мен тағдырына әсер етуі үшін жасалады, сондықтан қарт адам өз өмірінің келесі кезеңіне сеніммен қарай отырып, осындай маңызды қадам жасайды деп сенеді.
Ағаш отырғызу дәстүрі қазақ халқында ежелден келе жатқан маңызды қазақы дәстүрлердің бірі болып табылады. Ағаш отырғызу тек қана табиғатқа қамқорлық жасау ғана емес, сондай-ақ, молшылық, денсаулық пен ұзақ өмір тілейтін маңызды рәсім болып есептелген. Қазақ халқы ежелден табиғатпен етене жақын халық болғандықтан, әрбір тіршілікке, табиғат құбылыстарына құрметпен қараған. Ағашқа деген құрмет, оны отырғызу мен баптау мәдениеті өте жоғары деңгейде болған. «Бір тал кессең, он тал ек» дейтін ұранға айналып кеткен сөз тіркесі де бекер емес. Бұл дәстүрдің өзінде бірнеше ырымдар, сенімдер және салттар бар.
фото: царьсад.рф
Ағашты отырғызар алдында дұға немесе тілек айту
Ағаш отырғызар алдында оның өсуіне, мол өнім беруіне тілек айтылып, жақсылық пен денсаулық тілеген дұға немесе сөздер айтылады. Бұл адамдардың табиғатпен үйлесімде болуын, ағаштың жақсы өсуін қамтамасыз ету үшін жасалады.
«Осы еккен шыбығым өсіп, тамырын жайсын, гүлдеп, жемісін мол берсін, жерге тамыр жайып, көлеңкесін түсірсін» деп айтуға болады.
Ағаш түріне қарай тілек айту
Ағаштың түріне байланысты тілек те ерекшеленеді, мысалы:
Жаңғақ ағашы - ұзақ өмір, денсаулық.
Алма ағашы - молшылық, ырыс.
Бәйтерек - өз орны мен рухани күштің символы.
Шие немесе тал - жақсы қарым-қатынас пен бау-бақша көмекшісі.
Ағашты отырғызу кезіндегі дәстүрлі рәсімдер
Кейде қыстың соңы немесе көктемде ағаш отырғызған кезде арнайы құттықтаулар мен дәстүрлі рәсімдер орындалады. Ағаштың түбіне белгілі бір азық-түлік (мысалы, нан, сүт) қойылады, бұл агрономияның да символы ретінде түсіндіріледі.
Ағаш отырғызудың арнайы кезеңдері
Қазақ халқы үшін ағаш отырғызу үшін арнайы уақыттар мен кезеңдер болды. Көктем - ағаш отырғызудың ең жақсы уақыты деп есептелген, себебі көктемде жер ылғалды және ағаштың тамыр жайып, өсіп кетуі үшін қолайлы болады.
Жаз - ағаш отырғызуға болмайды деп есептелген, себебі жаз айларында ағаштың жапырақтары күшейіп, отырғызылған жас ағаш ыстықта жарақат алуы мүмкін.
Күз - күзде ағаш отырғызу өте пайдалы, себебі ағаш тамырларын жаңа маусымға дейін дамыта алады.
Қазақтың «Ағаш отырғызу» дәстүрі кейде жастарды біріктірудің құралы болып, қоғамда ұжымдық іс-әрекеттер мен бірлікті нығайту үшін де пайдаланылған.
Үй тұрғызу немесе жаңа жерге көшу кезінде де ағаш отырғызу маңызды дәстүрге айналған.
Ағаш отырғызудың экологиялық маңызы
Ағаш отырғызу - экологиялық тұрғыдан да маңызды. Бұл адамдардың табиғатқа деген сүйіспеншілігін көрсетуі, қоршаған ортаны қорғау мен табиғаттың сақталуына қосқан үлесі болып табылады. Ағаштар ауа тазартуға, топырақтың эрозиясын болдырмауға, су балансын сақтауға көмектеседі.
Ағаш отырғызу дәстүрі - қазақ халқының табиғатпен үйлесімді өмір сүруі, молшылық пен денсаулық тілеген ұлы сенімі. Бұл тек табиғатқа құрмет көрсету ғана емес, сонымен бірге ұзақ өмір мен берекелі өмірдің белгісі болып табылады. Әрбір ағашты отырғызу арқылы адамдар өздерінің жерге, табиғатқа деген сүйіспеншілігін білдіріп, ұрпақтан ұрпаққа қалатын жақсы дәстүрлерді жалғастырады.
Дайындаған: Г.Жұмаділдаева,
Тағы да оқыңыз:
