​Алаяқтар жасанды интеллектіні барған сайын жиі қолдануда: алданып қалмау үшін не істеу керек

Неліктен бүгінде таныс дауысқа немесе шынайы көрінетін бейнеге де сенуге болмайтынын және ақшаңызды қалай қорғауға болатынын Fingramota.kz-пен бірге қарастырайық.

Мына жағдайды елестетіп көріңіз: сізге туысыңыз қоңырау шалады. Дауысы таныс, интонациясы үйреншікті, бірақ әңгімелесуші толқып тұр және шұғыл түрде ақша аударуды сұрайды. Мысалы, қиын жағдайға тап болғанын, телефонын жоғалтқанын немесе күтпеген шығындарды өзі төлей алмайтынын айтады.

Ол асықтырады, ешкімге қоңырау шалмауды сұрайды және ақшаны дереу аударуды талап етеді. Мұндай жағдайда адам абдырап қалып, мән-жайды тексермей-ақ ақша жіберіп қоюы мүмкін.

Алайда телефонның арғы жағында алаяқ тұруы мүмкін. Жалған дауыс жасау үшін кейде әлеуметтік желілердегі немесе ашық бейнероликтердегі қысқа аудиожазбаның өзі жеткілікті. ЖИ көмегімен қаскүнемдер адамның дауысына еліктеп, оны қоңыраулар немесе дауыстық хабарламалар үшін пайдалана алады.

Қауіптілігі неде? Біз таныс дауысқа сенуге үйренгенбіз, бірақ бүгінде ол бізбен шынымен жақын адамның сөйлесіп тұрғанына кепілдік бермейді. Сенімдірек көріну үшін алаяқтар әлеуетті құрбанның отбасы мен айналасы туралы ақпаратты алдын ала зерттеуі мүмкін.

Не істеу керек? Егер туысыңыз күтпеген жерден ақша сұраса, әңгімені аяқтап, оған сақталған нөмір бойынша өзіңіз қоңырау шалыңыз. Жауабын тек екеуіңіз ғана білетін сұрақ қоюға немесе жақындарыңызбен төтенше жағдайларға арналған кодтық сөз туралы алдын ала келісіп алуға болады.

Әлеуметтік желіде белгілі кәсіпкер, ірі компания басшысы немесе мемлекеттік орган өкілі жаңа инвестициялық жоба туралы айтып жатқан бейнеролик пайда болады. Көрермендерге жоғары табыс, ең аз тәуекел және шағын сомадан бастау мүмкіндігі уәде етіледі. Бейне нағыз сұхбат немесе жаңалықтар сюжеті сияқты көрінеді.

Роликтің астында инвестициялық платформаға сілтеме орналастырылған. Пайдаланушыға байланыс деректерін қалдыру ұсынылады, содан кейін онымен «жеке кеңесші» хабарласады. Ол шарттарды түсіндіріп, жұмыс істеп тұрған сияқты көрінетін жеке кабинетті көрсетеді және алғашқы жарнаны салуға көндіреді.

Экранда пайда мен сәтті мәмілелер көрсетіледі. Кейде сенімді нығайту үшін адамға тіпті шағын соманы шығарып алуға рұқсат береді. Содан кейін көбірек ақша салуды ұсынады. Бірақ қаражатты қайтаруға тырысқанда қосымша комиссиялар, салықтар немесе кезекті төлем енгізу талаптары пайда болады. Нәтижесінде ақшаға қолжетімділік жоғалады, ал платформа өкілдері жауап беруді тоқтатады.

Мұндай жарнама үшін алаяқтар дипфейктерді – жасанды интеллект көмегімен жасалған немесе өзгертілген жалған бейне және аудиожазбаларды пайдаланады. Мұндай материалдар мемлекеттік болып көрінетін бағдарламаларды, төлемдерді немесе бұрын жоғалтқан ақшаны қайтару қызметтерін жарнамалау үшін де қолданылуы мүмкін. Сенімдірек болу үшін қаскүнемдер ресми рәміздер мен нағыз сөйлеген сөздердің үзінділерін қосады.

Қауіптілігі неде? Танымал тұлға сенім тудырады, бірақ шын мәнінде ол адам бұл жобаны ешқашан жарнамаламаған болуы мүмкін. Тек бейне ғана емес, инвестициялық платформа, құжаттар, пікірлер және кеңесшімен жазысқан хаттар да жалған болып шығуы мүмкін.

Не істеу керек? Жарнамалық ролик негізінде инвестициялық шешім қабылдамаңыз. Компания туралы мәліметтерді, қажетті лицензияның бар-жоғын және ұсыныс шарттарын ресми дереккөздер арқылы өзіңіз тексеріңіз.

Клиентке банктен деп қоңырау шалады. Әңгімелесуші өзін қауіпсіздік қызметінің маманы ретінде таныстырып, күмәнді операция, несие рәсімдеу әрекеті немесе ақшадан айырылу қаупі туралы хабарлайды.

Сенімді көріну үшін алаяқ банктің логотипін, кәсіби терминологияны және қызметкердің фотосуретін пайдаланады. Неғұрлым күрделі жағдайларда нағыз маманның сыртқы келбеті мен сөйлеуіне еліктейтін жалған бейне қолданылады. Содан кейін клиентке «шотты қорғауды» ұсынады: жеке басын растау, қосымша орнату, бейнетексеруден өту немесе мобильді банкингте белгілі бір әрекеттерді орындау. Кейде СМС-тегі кодты, карта деректерін айтуды немесе ақшаны «қауіпсіз шот» деп аталатын шотқа аударуды сұрайды.

Мұндай өтініштер мемлекеттік органдардың атынан да түсуі мүмкін. Қаскүнемдер берешек бар екенін, дербес деректерді растау немесе төлем алу қажеттігін хабарлайды. Сенімді болу үшін ресми логотиптерді, жалған құжаттарды және сауатты құрастырылған хабарламаларды пайдаланады.

Қауіптілігі неде? Бейнеқоңырау, кәсіби сөйлеу мәнері және дербес деректерді білу жалған қауіпсіздік сезімін тудырады. Бұл ретте алаяқтар адам туралы ашық дереккөздерден немесе деректердің жылыстауынан алынған нақты мәліметтерді пайдалануы мүмкін.

Не істеу керек? Егер әңгімелесуші шотыңыздағы проблемалар туралы хабарласа, әңгімені аяқтап, банкпен ресми нөмір арқылы өзіңіз байланысыңыз. Егер өтініш мемлекеттік орган атынан түссе, ақпаратты оның ресми байланыс арналары арқылы тексеріңіз.

Қызметкер басшының атынан шотты шұғыл төлеу, серіктеске ақша аудару немесе құпия құжаттарды беру туралы өтініші бар хабарлама алады. Түсініктемесі шындыққа ұқсайды: мәмілені аяқтау, айыппұлдан құтылу немесе тапсырманы жұмыс күнінің соңына дейін орындау қажет.

Басқа нұсқада бейнеконференция өткізіледі, оның барысында сырт келбеті басшыға ұқсайтын адам операцияның қажеттігін растайды. Қызметкер таныс жүзді көріп, үйреншікті дауысты естиді және алданып жатқанынан күдіктенбейді.

Алайда басшының аккаунты бұзылған, ал дауысы мен бейнесі ЖИ көмегімен қолдан жасалған болуы мүмкін. Сенімді өтініш дайындау үшін алаяқтар компания, оның қызметкерлері мен іскер серіктестері туралы ақпаратты алдын ала зерттейді.

Қауіптілігі неде? Жұмыс ортасында қызметкерлер басшылықтың тапсырмаларын орындауға және мерзімдерді сақтауға дағдыланған. Шұғылдық пен құпиялылыққа сілтеме жасау адамды әдеттегі тексеруден бас тартуға мәжбүр етуі мүмкін.

Не істеу керек? Ақша аударуға, деректемелерді өзгертуге немесе ішкі деректерді беруге байланысты кез келген әдеттен тыс тапсырманы тәуелсіз байланыс арнасы арқылы растау қажет. Мысалы, басшыға белгілі нөмір бойынша қоңырау шалуға немесе ақпаратты корпоративтік жүйе арқылы нақтылауға болады.

Жасанды интеллект алаяқтардың өтініштерін сенімдірек етеді, бірақ қаржылық қауіпсіздіктің негізгі ережелері бұрынғыдай өзгеріссіз қалады.

1. Әңгімелесушінің жеке басын тексеріңіз. Егер туысыңыз, басшыңыз, банк қызметкері немесе мемлекеттік орган өкілі күтпеген жерден қаржылық операция жасауды сұраса, онымен тексерілген байланыс деректері арқылы өзіңіз хабарласыңыз. Таныс дауыс пен экрандағы бейне жеке басты растау үшін жеткіліксіз.

2. Қысыммен шешім қабылдамаңыз. «Ақшаны дәл қазір аударыңыз», «ешкімге айтпаңыз» немесе «әйтпесе шот бұғатталады» деген сөздер сізді сескендіруі тиіс. Алаяқтар тексеруге уақыт қалдырмау үшін асығыстық сезімін тудырады.

3. Қаржылық ұсыныстарды тексеріңіз. Тек жарнамалық бейнелерге, пікірлерге және жоғары пайда туралы уәделерге ғана сүйенбеңіз. Ұйым туралы мәліметтерді, қажетті рұқсаттардың бар-жоғын және ұсыныс шарттарын ресми дереккөздер арқылы нақтылаңыз.

4. Дербес деректер мен банк қызметтерін қорғаңыз. Құпиясөздерді, ПИН-кодтарды және растау кодтарын ешкімге айтпаңыз. Күмәнді сілтемелерге өтпеңіз, белгісіз қосымшаларды орнатпаңыз және бөгде адамдардың өтініші бойынша құрылғыға қашықтан қолжеткізу бермеңіз.

5. ЖИ-ді тек сыртқы белгілері бойынша анықтауға тырыспаңыз. Табиғи емес мимика, ерін қимылының сөзбен сәйкес келмеуі немесе бейненің бұрмалануы жалғандықты білдіруі мүмкін. Алайда мұндай белгілердің болмауы материалдың түпнұсқа екенін дәлелдемейді. Ақпаратты тәуелсіз ресми дереккөздер арқылы тексерген сенімдірек.