көрнекілік фотоколлаж: ЖИ
Қазіргі жаһандану дәуірінде елдердің бәсекеге қабілеттілігі тек табиғи ресурстармен емес, адам капиталының сапасымен, инновациялық ойлауымен және мәдени өнімдерінің құндылығымен өлшенеді. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстанда креативті индустрияны дамыту мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының біріне айналып отыр. 2029 жылға дейінгі Ұлттық даму жоспары аясында бұл сала экономиканың жаңа драйвері ретінде айқындалып, Мемлекет басшысының ерекше назарында ұсталып келеді. Креативті экономиканы дамыту арқылы еліміз жаңа жұмыс орындарын ашуды, кәсіпкерлікті қолдауды, инновацияларды жеделдетуді және халықаралық аренада ұлттық брендті нығайтуды мақсат етеді.
Заңнамалық база және қаржылық қолдаудың жаңа тетіктері
Саланы жүйелі түрде дамыту үшін 2025 жылы «Креативті индустрияларды дамыту туралы» арнайы Заң қабылданды. Бұл құжат мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдардың құзыреттерін нақтылап қана қоймай, салаға институционалдық серпін берді. Сонымен қатар, Үкімет жанынан Креативті индустрияларды дамыту қоры құрылып, оның 2025 жылдың 1 шілдесінен бастап толыққанды жұмыс істеуі жоспарланып отыр.
Қордың қаржыландыру моделі ерекше назар аудартады. Жаңа Бюджет кодексіне сәйкес, ұлттық лотерея операторы өз табысының 3 пайызын тоқсан сайын осы қорға аударып отырады. Бұл – тұрақты әрі ұзақ мерзімді қаржылық қолдау тетігін қалыптастыруға бағытталған маңызды шешім. Қор қаражаты талантты азаматтарды қолдауға, шығармашылық жобаларды дамытуға, инфрақұрылымды жетілдіруге және отандық өнімдердің экспорттық әлеуетін арттыруға жұмсалмақ.
Сонымен қатар, Астана халықаралық қаржы орталығы базасында венчурлік инвестицияларды дамытуға арналған арнайы бөлімше құру көзделуде. Бұл бастама креативті стартаптарды қаржыландыруға және халықаралық инвестиция тартуға мүмкіндік береді.
Салықтық ынталандыру шаралары да өз нәтижесін беріп отыр. Креативті индустрияға жататын 40 қызмет түрі арнайы салық режиміне енгізіліп, соның арқасында осы саладағы кәсіпкерлік субъектілерінің саны 15 пайызға артқан. Бұл – мемлекеттік қолдаудың нақты әрі өлшенетін нәтижесінің айқын көрінісі.
Инфрақұрылымдық даму: шығармашылық кеңістіктер желісі
Креативті индустрияның табысты дамуы үшін тек қаржы емес, сонымен қатар тиімді экожүйе қажет. Осы мақсатта еліміздің барлық өңірлерінде креативті хабтар мен орталықтар желісі қалыптасып келеді. Қазіргі уақытта республика бойынша 13-ке жуық креативті кеңістік жұмыс істесе, 2025 жылы тағы 7 орталықты іске қосу жоспарланған. Нәтижесінде, жыл соңына қарай олардың саны 20-ға жетпек.
Алматы қаласы бұл бағытта көшбасшы өңір саналады. Мұнда «креативті квартал» жобасы іске асырылып, өнер галереялары, сән студиялары, дизайнерлік шеберханалар және қолөнершілер базарлары шоғырланған көпфункционалды алаң қалыптасты. 2020 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Alatau Creative Hub бүгінде 100 мыңнан астам келушіні қабылдаған. Алдағы уақытта Medeu Creative Hub және DEPO Evolution Park секілді ірі жобалардың іске қосылуы күтілуде.
Тараз қаласында «Қолөнершілер үйі» ашылып, ол еліміздегі 15-ші креативті хабқа айналды. Айта кету керек, Тараз 2022 жылы ЮНЕСКО-ның «Дүниежүзілік қолөнершілер қаласы» тізіміне енген алғашқы қазақстандық қала болды. Қазіргі таңда қала «Креативті қалалар» желісіне қосылуға дайындық жүргізіп жатыр.
Өңірлік деңгейде де жұмыстар қарқынды. Ақмола, Жетісу, Батыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай және Павлодар облыстарында жаңа креативті орталықтар ашу жоспарланған. Бұл бастамалар өңірлердегі шығармашылық әлеуетті дамытуға және жергілікті таланттарды қолдауға бағытталған.
Білім беру және цифрландыру: жаңа буын мамандарын даярлау
Креативті экономиканың негізі – білімді әрі креативті ойлайтын мамандар. Осыған байланысты білім беру жүйесінде де жаңашыл өзгерістер енгізілуде. Қазақ ұлттық хореография академиясында «Креативті арт-индустрия» атты жаңа білім беру бағдарламасы іске қосылды. Бұл бағдарлама аясында арт-менеджмент, медиаиндустрия, цифрлық технологиялар және шығармашылық кәсіпкерлік негіздері оқытылуда.
Цифрландыру бағытында да маңызды жобалар жүзеге асырылуда. «Almaty Creative Class» онлайн платформасы шығармашылық адамдарға өз қабілеттерін табыс көзіне айналдыру жолдарын үйретеді. Сонымен қатар, республикалық деңгейде «e-Creative» бірыңғай реестрі мен креативті өнімдерге арналған маркетплейс әзірленуде. Бұл құралдар нарық қатысушылары арасындағы байланысты күшейтіп, өнімдерді ілгерілетуге мүмкіндік береді.
Бұдан бөлек, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарында ChatGPT Edu құралдарын енгізу бойынша пилоттық жобалар іске қосылған. Бұл – білім беру процесін заманауи технологиялармен ұштастыруға бағытталған маңызды қадам.
Ұлттық анимацияны дамыту: мәдени кодты сақтау
Креативті индустрияның маңызды бағыттарының бірі – анимация. Мемлекет ұлттық құндылықтарды насихаттайтын анимациялық жобаларға ерекше қолдау көрсетуде. 2025 жылы Ұлттық киноны қолдау орталығы төрт жаңа анимациялық фильмнің өндірісін қаржыландырды.
Олардың қатарында «Команда А» – отбасы құндылықтары мен фантастикалық саяхат туралы, «Бәйтерек туралы аңыз» – ұлттық символды қорғау жайлы, «Алан туралы аңыз» – батырлық пен әділдік тақырыбындағы туынды, сондай-ақ «Жібек» – Жібек жолы идеясына негізделген қыз баланың ерлігі туралы фильм бар. Бұл жобалар ұлттық мәдениетті жаңа форматта дәріптеуге мүмкіндік береді.
Халықаралық жетістіктер және стратегиялық перспектива
Жүргізіліп жатқан кешенді саясаттың нәтижесінде Қазақстанның креативті индустриясы халықаралық деңгейде де оң бағаланып отыр. 2024 жылы еліміз Global Innovation Index рейтингінде «Креативті тауарлар мен қызметтер» көрсеткіші бойынша 28 сатыға көтеріліп, 93-орыннан 65-орынға тұрақтады.
Қазақстанның шығармашылық әлеуетін әлемге танытуда Димаш Құдайберген, DJ Imanbek және Тимур Бекмамбетов сынды тұлғалардың үлесі зор. Олар отандық мәдени өнімдердің жаһандық нарықта сұранысқа ие бола алатынын дәлелдеп берді.
Қазіргі уақытта 2026–2030 жылдарға арналған Креативті индустрияларды дамыту тұжырымдамасы әзірленуде. Бұл құжат алдағы кезеңдегі стратегиялық бағыттарды, негізгі басымдықтарды және іске асыру тетіктерін айқындайды.
Қазақстанда креативті индустрияны дамытуға бағытталған кешенді саясат қалыптасты деуге толық негіз бар. Мемлекеттік қолдау шаралары идея кезеңінен бастап өнімді халықаралық нарыққа шығаруға дейінгі барлық процесті қамтиды. Бұл өз кезегінде елдің мәдени әлеуетін арттырып қана қоймай, экономиканың бәсекеге қабілетті жаңа секторын қалыптастыруға жол ашады.
Ж.Сатқанбай,
![](/assets/thumbnails/47/4707b67125cf30237252faa9c960a083.jpg ""600 көшірмесін тігіп, халыққа танытамын": Баян Алагөзова "Қыз Жібектің" қамзолына қатысты дауға жауап берді (видео)")
