Ипотекалық қарыз алушыларға қосымша көмек көрсету мерзімі ұзартылды

Комиссия 2021 жылғы 1 қаңтар мен 2024 жылғы 31 желтоқсан аралығында берілген қарыз бен қарыз алушы төмендегі талаптарға 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша сәйкес келген кезде бұрын қайта қаржыландырылған қарыздарды өтеуден босатылған лимит есебінен қарызды қайта қаржыландыруды ұсына алады:

• қарыз алушы әлеуметтік осал топқа (ӘОТ) жатады немесе белгілі бір аурумен (АИТВ, қатерлі ісік, туберкулез, декомпенсация сатысындағы 2-типті қант диабеті) ауырады;
• тұрғын үй Қазақстан аумағында қарыз алушы мен оның жұбайының жалғыз баспанасы болып саналады;
• мерзімі өткен берешек 180 күнтізбелік күннен асады;
• негізгі борыштың қалдығы 50 000 000 теңгеден аспайды;

қарыз алушының табыс деңгейі қолданыстағы кредиттеу талаптары бойынша қарыз міндеттемелерін орындауға мүмкіндік бермейді.

Комиссия мынадай қарыздар бойынша қайта қаржыландыру немесе қосымша көмек көрсету туралы шешім қабылдай алмайды:

• заңды тұлғаларға берілген қарыздар;
• мемлекеттік ипотекалық кредиттеу бағдарламалары аясында берілген қарыздар;
• заңды күшіне енген сот актісімен расталған алаяқтық әрекеттерге байланысты қарыздар.

Қажет болған жағдайда Агенттік банктің және Қазақстандық ипотекалық компанияның (ҚИК) аталған талаптарды сақтауына мониторинг жүргізеді.

Бағдарлама аясында қаражат салым шарты негізінде орналастырылады. Бұл шартта, атап айтқанда, салым мерзімі қаражат орналастырылған күннен бастап 360 айды құрайтыны көзделуге тиіс.

Лимит сомасы, ипотекалық тұрғын үй қарыздарын өтеуден түсетін қаражат немесе үнемделген қаражат жеткіліксіз болған жағдайда, банк Агенттікке салым мерзімін ұзарту туралы өтініш бере алады. Өтінішке қаражатқа қажеттілік есебі, салым мерзімін ұзартудың ұсынылатын кезеңі және осы ұзартудан түсетін кіріс мөлшері қоса берілуі керек.

Салым мерзімін ұзартудан түсетін кіріс деп өтініш берілген күнгі есеп бойынша, салық әсерін ескере отырып, салымның қайтарылу мерзімі ұзартылғанға дейінгі банк міндеттемесінің баланстық құны мен салым мерзімін ұзартудың ұсынылған кезеңі ескеріліп есептелген осы міндеттеменің дисконтталған құны арасындағы оң айырма түсініледі. Есептеу кезінде 12,15% дисконттау мөлшерлемесі қолданылады.

Банк қарыздарды қайта қаржыландыруға және қосымша көмек көрсетуге салым мерзімін ұзартудан түскен кіріс мөлшеріндегі қаражатты бағыттайды.

Салым мерзімі Агенттік төрағасының орынбасарының Ұлттық банкпен келісілген өкімі негізінде ұзартылады.

Агенттіктің өкімі түскеннен кейін Қаржы компанияларының ұйымы (ҚКҰ) 10 жұмыс күні ішінде салым шартына қосымша келісімді қол қою үшін банкке жібереді.

Сондай-ақ ҚКҰ-ның банктен алуға тиіс салым бойынша сыйақысы шегінде банк пен Ұйымның мынадай талаптары өтелетіні көрсетілген:

• ӘОТ санатына жататын қарыз алушылардың қайта қаржыландырылған қарыздары бойынша берешекті банк пен Ұйымның пайдасына өндіріп алу туралы заңды күшіне енген сот актілерінде көрсетілген, қосалқы қарыз алушыдан, кепілгерден немесе кепіл берушіден өндірілетін мемлекеттік баж сомалары. Бұған қоса, ӘОТ санатына жататын қарыз алушылардың қайта қаржыландырылған қарыздары бойынша берешекті нотариустың атқарушылық жазбасы немесе тиісті қаулысы арқылы өндіріп алу кезінде банк пен Ұйым төлеген мемлекеттік баж сомалары да өтеледі;
• шетел валютасындағы қарыздарды қайта қаржыландыру кезінде пайда болған бағам айырмасы сомалары. Бұған қарыз бойынша берешекті өндіріп алу туралы сот актілері шығарылған жағдайлар да кіреді. Бағам айырмасы Ұлттық банктің 2015 жылғы 18 тамыздағы ресми бағамы мен қарыз қайта қаржыландырылған күнгі немесе 2015 жылғы 18 тамыздан кейін ұлттық валютада сот актісі шығарылған күнгі бағам арасындағы айырма бойынша есептеледі.

Үнемделген қаражат шегінде банк пен Ұйымның мынадай талаптары өтеледі:

• 2016 жылғы 1 қаңтарға дейін шетел валютасында берілген қарыздарды қайта қаржыландыру, оның ішінде айырбастау кезінде пайда болған бағам айырмасы сомалары;
• ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша қосымша көмек көрсетуге жұмсалған шығындарды өтеу сомалары.

Осы тармақтың бірінші бөлігінде көзделген талаптар бойынша төлемдер тоқсан соңындағы жағдай бойынша ФПК/ҚКҰ-ға төленуге тиіс, есептелген салым сыйақысы шегінде, сондай-ақ үнемделген қаражат есебінен жүзеге асырылады.

Егер өтелуге тиіс мемлекеттік баж бен бағам айырмасы сомалары есепті тоқсан үшін ФПК/ҚКҰ-ға төленуге тиіс салым сыйақысынан асып кетсе, айырма кейінгі кезеңдерде төленетін салым сыйақысы есебінен өтеледі.

Атап айтқанда, қарыз алушыларға қосымша көмек көрсету мерзімі ұзартылды.

Банк, ҚИК және Ұйым 2021 жылғы 1 желтоқсаннан бастап 2027 жылғы 1 шілдеге дейін өтініш берген қарыз алушыларға, сондай-ақ қарыздары бойынша Комиссияның қосымша көмек көрсету туралы ұсынымы бар тұлғаларға 2027 жылғы 1 қыркүйекті қоса алғанда қарыз талаптарын жақсартуға құқылы.

Сондай-ақ түзетулерге сәйкес, тұрғын үйді жалға беру туралы өтінішті қарыз алушы немесе кепіл беруші банкке, ҚИК-ке немесе Ұйымға 2027 жылғы 1 шілдеге дейін тапсыруы керек. Егер осы мерзімде жалға алушы тұрғын үйді жалға беру туралы өтінішпен жүгінбесе, банк, ҚИК немесе Ұйым балансында тұрған мүлікті сатуға құқылы.