Қазақ ым тілін автоматты түрде тануға бағытталған алғашқы кешен пайда болды
сурет: adpo.edu.ru
Қазақ ғылымында үнсіз қалған, бірақ аса маңызды бір әлем бар еді. Ол – ым-ишарат тілі. Мыңдаған адам күн сайын осы тілде сөйлейді, ойлайды, сезінеді. Бірақ оны түсінетін, өңдейтін, цифрлық кеңістікке шығаратын технология бізде ұзақ уақыт болған жоқ. Дәл осы тұста отандық ғылымда үлкен бетбұрыс жасаған есімдердің бірі – Анара Сандығұлова.
Анара Сандығұлова – жасанды интеллект пен робототехника саласында халықаралық деңгейде мойындалған қазақстандық ғалым. Ол компьютерлік ғылымдар бойынша PhD дәрежесін Ирландиядағы University College Dublin университетінде қорғаған. Шетелде білім алып, тәжірибе жинақтаған ғалым елге оралып, өз білімін Қазақстан ғылымын дамытуға бағыттады. Қазіргі таңда ол Назарбаев Университетінде робототехника және мехатроника бағытында сабақ беріп, зерттеу жұмыстарын жүргізіп келеді.
Ғалымның ғылыми қызығушылықтары адам мен технологияның өзара байланысына негізделген. Оның негізгі зерттеу бағыттары – әлеуметтік робототехника, адам–робот қарым-қатынасы, жасанды интеллект және инклюзивті технологиялар. Анара Сандығұлованың еңбектерінде робот – жай ғана механизм емес, адамға қызмет ететін, адамды түсінуге ұмтылатын құрал ретінде қарастырылады.
Осы көзқарастың нақты көрінісі – оның жетекшілігімен жүзеге асқан Kazakh Sign Language Automatic Recognition System (K-SLARS) жобасы. Бұл – қазақ ым тілін автоматты түрде тануға бағытталған алғашқы кешенді ғылыми жүйелердің бірі. Жоба аясында ым-ишарат тілі жай бейнеқимыл ретінде емес, дерекке айналатын, құрылымы бар, мағынасы жүйеленген тіл ретінде зерттелді. Қол қимылы, саусақ қозғалысы, бет-әлпет пен қимылдың кеңістіктегі орны жасанды интеллект алгоритмдері арқылы талданып, арнайы мәліметтер қорына жинақталды.
K-SLARS жобасының басты жаңалығы – қазақ ым тілінің алғаш рет сандық корпусқа түсуі. Бұл дегеніміз – болашақта ым тілін автоматты аудару, оқыту, тану жүйелерін жасауға нақты ғылыми негіз бар деген сөз. Мұндай қадам есту қабілеті бұзылған жандар үшін білімге, ақпаратқа, технологияға қолжетімділікті арттырады.
Анара Сандығұлованың жетістіктері тек осы жобамен шектелмейді. Ол сондай-ақ әлеуметтік роботтарды аутизм спектріндегі балалармен жұмыс істеуде қолдану бағытында да зерттеулер жүргізген. NAO секілді әлеуметтік роботтар арқылы балалардың назарын арттыру, қарым-қатынас дағдыларын дамыту бойынша халықаралық ғылыми қауымдастықта жоғары бағаланған еңбектері бар. Бұл зерттеулер технологияның тек тиімді емес, мейірімді бола алатынын дәлелдейді.
Ғалымның ғылыми мақалалары беделді халықаралық журналдар мен конференцияларда жарияланып келеді. Ол бірнеше ірі ғылыми гранттардың жетекшісі болып, Қазақстан ғылымының атын әлемдік зерттеу алаңында танытып жүр. Анара Сандығұлованың еңбектерінде бір ортақ ұстаным бар: технология адамды алмастырмауы керек, керісінше, адамды қоғамнан шеттетпеуге көмектесуі тиіс.
Оның қазақ ым тіліне қатысты жасаған бұл жаңалығы – тек ғылыми жетістік емес, әлеуметтік әділетке жасалған қадам. Қазақ ым тілі енді көлеңкеде қалған тіл емес, зерттелетін, дамитын, цифрлық кеңістікке енетін толыққанды тілге айналып келеді. Бұл – ұлттық ғылымның жаңа деңгейге көтерілгенінің айқын белгісі.
Анара Сандығұлованың еңбегі бізге бір шындықты анық көрсетеді: нағыз жаңалық – формула мен кодта ғана емес, адам өмірін жеңілдеткен жерде пайда болады. Ал ғылымның ең биік мақсаты – дәл осы.
